بخش اول

        غضب شعله ای است که از آتش برافروخته جهنم گرفته شده است ؛ تنها با اين فرق که اين آتش فقط بر دلها افروخته می شود و چون آتش زير خاکستر در درون دل جا گرفته و کبر مدفون در وجود ، آن را از قلوب ستمگران لجوج ظاهر می کند ، همانگونه که آتش ، سنگ را از آهن خارج می کند ؛ ولی ، غضب مومنين جز با حميت دينی ^۱ بروز نمی کند.

        سبب غضب ؛ هيجان و اشتعال آتشی است که در وجود انسان به وديعت نهاده شده ، اشتعال اين آتش خون قلب را به غليان می آورد و آن را در رگها پراکنده می کند و همانطور که آتش به طرف بالا زبانه می کشد و آب جوشان در ديگ به طرف بالا می آيد ، اين خون جوشان به طرف قسمت های بالای  بدن می رود و با شدت به رگهای صورت وارد می شود و  پوست صورت به خاطر شفافيتی که دارد ؛ همچون ، شيشه ای که رنگ محتويات خود را نشان می دهد ، رنگ خونی را که در رگهای صورت دويده نشان می دهد و لذا ، می بينيم که چشم و پوست صورت کاملاً سرخ می شود. ^۲

        خون کثيف در شريانها حرکت می کند ، به اعضاء مختلف که می رسد ، باعث حرکت آن عضو و عکس العمل منفی می شود ^۳ ؛ مثلاً ، به دست و پا که می رسد ، از دست ؛ حرکت خشن و حيوانی و نفسانی صادر می شود.

        خون کثيف که در رگها پخش شده ، به قسمت سر می رسد و روی فکر ، ذهن ، عقل و قدرت تصميم گيری اثر می گذارد و در اين حالت ؛ عقل زايل می شود و حرکت يا تصميم گيری نفسانی و غير عقلانی  صادر می شود و چون انسان در اين حالت کارهای نفسانی فيزيکی انجام می دهد ، تصور می کند که غضبش فروکش کرده و شايد فکر کند که کار خوبی کرده که آتش غضب خود را خاموش کرده است.

        وقتی غضب در سر مستقر شد ، فکر انتقام به ميان می آيد. چنين فردی ديگر عکس العمل نشان نمی دهد ؛ بلکه انتقام می کشد و برای انتقام هر چه به دهانش بيايد می گويد و با غضب و غيظ نگاه می کند و  به اصطلاح چشم  غرّه می رود  و  نگاهش مانند  تير سوراخ  می کند و  حرفها را  اشتباه می شنود که اين عکس العمل ها در اثر حرکت خون غضب آلود در مغز و ساير اندامها می باشد. در چنين حالتی ، احساس می کند که سر و بدنش ورم کرده و داغ و قرمز شده است. اين رفتارها ظاهر غضب را نشان می دهد.

        بايد بدانيم که مقداری از غضب برمی گردد و در جان و فکر انسان لانه می کند و تبديل به ظلمت و کدورت نفس می شود. اگر هم غضب را بيرون نريزيم و انتقام نگيريم ؛ مثلاً ، در مقابل کسی که بالاتر از ماست  يا زورمان به  او نمی رسد ؛ رنگ  رخسارمان می رود  ، چهره مان  زرد می شود و بی حال می گرديم ؛ البته ، وقتی بر زيردستان غضب می کنيم ، رنگ صورتمان کاملاً قرمز و برافروخته می شود و اين حالت زردی و بی حالی که اشاره شد نشانه ناراحتی اعصاب نيست ؛ بلکه اثر فرو خوردن غضب است در مقابل بالاتر از خودمان.

        پس ، با مراقبه ، نبايد بگذاريم غضب شروع به فعاليت کند ؛ چرا که کنترل غضب پس از به هيجان آمدن و فعاليتش بسيار سخت تر از ابتدای آن است.

        برای جلوگيری از فوران غضب قبل از هر چيز بايد متوجه باشيم که شيطان بر ما مسلط شده است ؛ لذا ، از اين ملعون رانده شده به خدا پناه ببريم و بگوييم : « اَعُوذُ بِا... مِنَ الشَيطان الرَّجيمِ » و در هر حالتی هستيم ، بالعکس عمل کنيم ؛ مثلاً ، اگر ايستاده ايم ، بنشينيم و اگر نشسته ايم ، بخوابيم و دراز بکشيم و يا آب سرد بنوشيم و وضو و غسل انجام دهيم. ^۴  

        نبی اکرم ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) در اين رابطه فرموده اند : « إذا غَضِبَ أحَدُکُم فَليَتَوضّا وَ ليَغتَسِل فَانَّ الغَضَبَ مِنَ النّار : هنگامی که يکی از شما غضب می کند ، وضو بگيرد و غسل کند ؛ زيرا ، غضب از آتش است. » ^۵

        امام باقر ( عليه السلام ) نيز فرموده اند : « إِنَّ الرَّجُلَ لَيَغضَبُ فَمَا يَرضَی أَبَداً حَتَّی يَدخُلَ النَّارَ فَأَيُّمَا رَجُلٍ غَضِبَ عَلَی قَومٍ وَ هُوَ قَائِمٌ فَليَجلِس مِن فَورِهِ ذَلِكَ فَإِنَّهُ سَيَذهَبُ عَنهُ رِجزُ الشَّيطَانِ وَ أَيُّمَا رَجُلٍ غَضِبَ عَلَی ذِي رَحِمٍ فَليَدنُ مِنهُ فَليَمُسَّهُ فَإِنَّ الرَّحِمَ إِذَا مُسَّت سَكَنَت‏ : گاهی انسان غضب می کند و به هيچ چيز راضی نمی شود تا خود را مستحق آتش و عذاب کند ؛ پس ، هر کس در حال ايستاده غضبناک شد ، فوراً بنشيند که اين کار پليدی شيطان را از او دور می کند و هر کس بر خويشاوندان خود [ از محارمش ] غضبناک شد ، با او تماس بدنی برقرار کند ؛ [ دستی بر بدن او بکشد يا مصافحه يا معانقه کند ] چه اينکه رَحِم وقتی تماس پيدا کند ، ساکت می شود. » ^۶ 

        اگر مراقبه باشد ، با فکر کردن به تقليل غضب ، غضب کم و يا نصف می شود.

        اگر غضبناک شديم و رفتار نادرستی نشان داديم چه کنيم؟

        تا هفت ساعت فرصت داريم توبه کنيم و اگر فراموش کرديم ، خداوند تا بيست سال به ما مهلت می دهد که برگرديم و توبه کنيم ، در اين زمان است که عمل ما ثبت می شود. خداوند به ما فرصت بيست ساله داده است که بازگرديم و توبه کنيم.

        امام صادق ( عليه السلام ) می فرمايند : « اَلعَبدُ المُؤمِن اذا أَذنَبَ ذَنباً أَجَّلَهُ ا... سَبعَ ساعاتٍ فإن استَغفَرَ لَم يُکتَب عَلَيه شی ءٌ وَ إِن مَضَت السّاعاتُ وَ لَم يَستَغفِر کُتِبَت عَلَيه سَيئهٌ وَ اِنَّ المؤمِنَ لَيَذکُرُ ذَنبَهُ بَعدَ عِشرينَ سَنَهً حتّی يَستَغفِرَ رَبَهُ فَيَغفِرُ لَهُ وَ اِنَّ الکافِرَ لَيَنساهُ مِن ساعَتِهِ : چون بنده مومن گناهی کند ، خدا هفت ساعت به او مهلت دهد و اگر از خداوند آمرزش خواست ، چيزی بر او نوشته نشود و اگر اين ساعتها گذشت و آمرزش نخواست ، يک گناه بر او نوشته شود ؛ به راستی که مومن اگر تا پس از بيست سال هم گناه خود را به يادآورد و از آن به درگاه پروردگارش آمرزش جويد ، خداوند او را بيامرزد ؛ ولی ، به درستی که کافر همان ساعت آن [ گناه ] را فراموش کند. » ^۷       

۱. همانند حميّت و غيرت حضرت حمزه سيد الشهداء که اشاره خواهد شد.

همچنين فرموده اند : « بسا که مومن گناهی کند و پس از بيست سال به يادش آيد و از خدا آمرزش خواهد و خدايش بيامرزد و همانا به يادش آرد تا او را بيامرزد و راستی که کافر گناه می کند و همان ساعت آن را فراموش می کند. » ( اصول کافی / جلد ۵ / باب استغفار از گناه / صفحه ۵۲۱ الی ۵۲۳ )