قسمت چهارم :

موضوع : فطرت

عنوان : تاريخچه فلسفه اخلاق در غرب

فلسفه اخلاق در قرن ۵ قبل از ميلاد با سقراط آغاز شد. او ، خود را همچون يک پيامبر دنيوی مأمور آگاه ساختن پيروانش  ، در پذيرش انتقاد عقلانی اعتقادات و اعمال خود می دانست.

اغلـب متفکـران يونان ، اخـلاق را با پزشـکی مقـايسـه می کردند و آن را به عنوان (( هنر زيستن )) و (( مواظبت نفس )) توصيف می کردند.سقراط به دنبال ايجاد حرکت فکری ميان مردم آتن بود و به آنها می فهماند که به دنبال علم و دانايی باشند.

افلاطون – شاگرد سقراط - اعتقاد داشت که اصول اخلاقی از شناخت انسان نسبت به وجود خود و اطرافش استنتاج می شود ؛ در واقع ، ديدگاه او ما بعد الطبيعی و معرفتی بود. افلاطون اخلاق را بالاترين علم و به دست آوردن آن را سخت ترين کار می دانست.

مسئوليت اخلاقی و اهميت و بها دادن به اخلاق که بعدها در تفکر مسيحی اهميت شايانی يافت ، به طور غيرمستقيم توسط افلاطون و بعد به نحو جدی تری – البته به طور ناقص – توسط ارسطو پايه_ گذاری شد.

اگر چه سقراط را پدر فلسفه اخلاق می نامند ؛ در واقع افلاطون يک فيلسوف اخلاقی است که به خير اخلاقی ، فضيلت اخلاقی ، عالم مُثُل و مثال خير ^۱ پرداخته است. او خطای عملی را مربوط به خطای عقلی می داند ؛ يعنی ، اگر کسی کار خطايی انجام دهد ؛ طرز فکر او خطا بوده و اشکال داشته است.

ارسـطو در تفـکر اخـلاقی خود به طبيعت گرايی می پردازد همه چيز را از ذات افراد و منشأ اوليه آنها می داند و تا حدودی رنگ عقلی بودن را از فلسفه اخلاق جدا می کند.

در خلال ۲ هزار سال از زمان فوت ارسطو ( قرن چهارم قبل از ميلاد ) تا ظهور فلسفه جديد در قرن هفدهم ميلادی ، متفکران اخلاقی از اخلاق نظری (تئوری اخلاق ) به اخلاق عملی گراييدند .

مکاتب اخلاقی يونان و روم مانند : رواقی گری ، اپيکوری و نوافلاطونی نوعی ارشاد عقلانی بر جای نهادند که بيشتر به تعاليم دين شباهت داشت و راه را برای غلبه مسيحيت باز کرد.

پيدايش فلسفه مسيحی که ترکيبی از افکار يونانی _ رومی با آيين يهود و عناصر دينی ديگر در شرق ميانه است ، حوزه جديدی در تاريخ اخلاق به وجود آورد.

از قرن ۲ تا ۴ ميلادی ، تفکر مسيحيت در حوزه اخلاق بر تمدن غرب سلطه يافت و  بر عليه دلايل عقلی و استناد و استفاده از عقل قيام کرد. پاسخ آن به سوالات مردم به جای استدلالات عقلی وعده سعادت اخروی بود وبس.

قرون ۱۶ و ۱۷ ميلادی ، عصر زوال و از بين رفتن تفکر قرون وسطی است و منتهی به آزادی تفکر ، رشد تجارت و صنعت ، کشف سرزمينهای تازه ، اصلاحات اجتماعی ، پيداشدن حکومتهای قدرتمند دنيوی و اصول گرايی در رفتار فردی و تشکيلات اجتماعی شد.

ساختمان تفکر کليسای قرون وسطی خراب شد و پيوند دين و اخلاق محکم شد.

در قرن ۱۹ ميلادی ، تفکر اخلاقی زمينه ای شد برای مبارزه دو سنت اخلاقی رقيب يکديگر : يکی ؛ اخلاق مبتنی بر اصالت نفع و ديگری ؛ اخلاق بر مبنای اصالت معنی.