امام رضا ( عليه السلام ) در يازدهم ذيقعده سال ۱۴۸ هجری قمری در شهر مدينه
متولد شدند.
درباره اخلاق و صفات حميده آن حضرت بسيار نقل کرده اند ؛ از جمله اينکه ابراهيم
صولی گفته است:
« اگر کسی گفت در فضل و فضيلت مانند
علی ابن موسی الرضا را ديده ام ، تصديق نکنيد. او مردی آسمانی و دارای کمال و فضايل
نفسانی است در مکتب ربوبی تربيت شده و از تعليمات علوی بهره مند گشته و در آغوش
عصمت و طهارت نشو و نما يافته است. »۱
از صفات بارز امام رضا ( عليه السلام ) بردباری و شکيبايی و راضی به رضای خدا
بودن است. آن حضرت در مواجهه با مشکلات زمانشان مانند دريايی از حلم و بردباری
بودند و در حوادث زندگی متمسک به اين فرمايش جدشان حضرت اميرالمومنين علی (
عليه السلام ) می شدند :
« ای معبود من ! قسم به حقانيتت که
اگر در آتش خود مرا جای دهی ، آنجا برايم بهشت است ؛ زيرا که رضای تو جنت من است ؛
پس ، هر کجا مرا ببری می دانم که رضای تو همان بوده است. »
[ يعنی ؛ رضای خداوند
متعال مقصود ماست نه بهشت و دوزخ. ]
امام هشتم ( عليه السلام ) به دليل اينکه رضای خدا برايشان از همه چيز مهم تر
بود و در همه حوادث گوناگون زندگی فقط به رضای حق می انديشيدند و چون خداوند و
پيامبر ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) در آسمانها و زمين از ايشان راضی بودند ؛ به
رضا معروف شدند.
از ديگر خصايل والای آن حضرت اين بود که هر وقت اصحاب و علما از محضر آن جناب
مرخص می شدند؛ امام ( عليه السلام ) تمام غلامان سياه و سفيد و بزرگ و کوچک را صدا
می کردند و مانند برادر برای آنها صحبت می فرمودند و با آنها بر سر سفره غذا می
نشستند و همگی با هم غذا می خوردند.
حضرت رضا ( عليه السلام ) در جود و سخاوت و عبادت و بندگی خداوند - مانند اجداد
مطهرشان - سرآمد مردان الهی و آسمانی و در عصر خودشان سخی ترين و پرهيزکارترين مردم
بودند. آن حضرت کانون فضيلت و کمال ، مظهر عاطفه و عشق و محبت ، معدن جود و سخاوت و
ملجأ و پناه ضعفا و مستمندان بودند.
نقل است ؛ روزی مردی خدمت امام ( عليه السلام ) رسيد و عرض کرد : « من از دوستان
شما هستم و در سفر مکه خرجی من تمام شده است و برای برگشت به شهرم نياز به کمک دارم
؛ البته ، وقتی به شهر خود رسيدم آن مبلغ را ، از طرف شما ، صدقه خواهم داد. امام
رضا ( عليه السلام ) مبلغ دويست دينار به آن مرد عطا کردند و فرمودند : اين سرمايه
تو باشد و تصدّق هم نيازی نيست.» ( يعنی ؛ به تو بخشيدم. )
نوشته اند : « هر وقت امام رضا ( عليه السلام ) غذا می خوردند ، کاسه ای داشتند
که بهترين غذا را انتخاب می کردند و در ظرف خود می ريختند و دستور می دادند آن را
به فقرا بدهند و می فرمودند :
« فَلا اقتحم العقبه:عقبه،آزاد کردن بنده يا به
فقيران طعام و غذا دادن است و چون هر کسی نمی تواند بنده آزاد کند ، بايد راهی برای
بهشت در پيش گيرد و بهتر ، طعام دادن به فقرا و اِنعام است. »