ولادت امام رضا ( عليه السلام ) را تبريک و تهنيت عرض می نماييم.

        حضرت علی بن موسی الرضا ( عليه السلام ) در روز يازدهم ذيقعده سال ۱۴۸ هجری قمری ديده به جهان گشودند. مادر حضرت بانويی با فضيلت بودند که امام کاظم ( عليه السلام ) پس از ولادت  اين  فرزند ، ايشان  را طاهره  ناميدند. کنيه  امام هشتم  ابوالحسن  و  لقب آن بزرگوار رضا می باشد.

        در حديثی از امام موسی بن جعفر ( عليه السلام ) است که فرمودند : « کسی که قبر فرزندم را زيارت کند ، برای او نزد خدا هفتاد حج مقبول است. » راوی می گويد که پرسيدم : « هفتاد حج؟! » حضرت فرمودند : « آری ؛ ( بلکه ) هفتصد حج. » گفتم : « هفتصد حج؟! » فرمودند : « آری ؛ ( بلکه ) هفتاد هزار حج. » گفتم : « هفتاد هزار حج؟! » فرمودند : « چه بسا حجی که پذيرفته نشود ، ( اما ؛ اين هزاران حجی که گفته می شود ، همگی مقبول به حساب می آيند ) ، کسی که او را زيارت کند و يک شب  در  آن منطقه  بخوابد ،  مانند اين  است که  خدا را در  عرشش زيارت کرده است. » گفتم : « مانند کسی است که خدا را در عرشش زيارت کرده است؟! » فرمودند : « آری! هنگامی که قيامت برپا می شود ؛ چهار نفر از اوّلين و چهار نفر از آخرين بر عرش قرار دارند ، اما ؛ چهار نفر اوّلين : نوح و ابراهيم و موسی و عيسی ( عليهم السلام ) هستند و اما ؛ چهار نفر آخرين : محمد و علی و حسن و حسين ( عليهم السلام ) می باشند ، سپس ؛ نخ ترازی کشيده می شود - که خوبان را از بدان جدا می کند - پس ؛ زائران قبور ما با ما قرار می گيرند و از نظر برترين درجه و نزديک ترينشان به عطا و بخشش ، زائران قبر فرزندم علی ( بن موسی الرضا ) هستند. » ^۱

        با توجه به حديث فوق و اهميت زيارت که در آن ذکر گشته است ، در اين مجال مناسب ديديم تا به برخی آثار و فضائل زيارت اشاره ای نماييم :

معنای زيارت

        يكی از راههای بزرگداشت مفاخر و صاحبان كمال و انسانهای متعالی ، زيارت آنان است كه در حقيقت موجب بقا و استمرار حيات علمی ، هنری و معنوی می گردد ؛ افزون بر اينكه عامل پيوند نسل حاضر و نسل های آينده با نسل های گذشته و وسيله ارتباط روحی با آنان و كمالاتشان است.

        زيارت از ريشه « زَوَرَ » به معنای ميل و عدول از چيزی است و زائر را بدين جهت زائر می گويند كه وقتی به زيارت کسی می آيد از غير آن کس عدول می كند.

        همچنين ؛ برخی گفته اند : « اينكه ملاقات اولياء و بزرگان را زيارت گويند ، از آن جهت است كه اين كار ، انحراف از جريان مادی و عدول از عالم طبيعت و توجه به عالم روحانيت است ، در حالی كه در محيط طبيعی حضور دارد و جسمانيت خويش را حفظ می كند. »

آثار و فضائل زيارت

        ۱. تمسك به حبل الهی از طريق زيارت تحقق می يابد

        حضور پيدا كردن در مقابل امام معصوم يا مرقد مطهر او فيضی است كه مرحله ای از زيارت با آن تحقق می يابد. خداوند متعال ما را به زيارت محبوبانش و منتخبانش هدايت نموده و زيارت آنان را راهی برای وصول به برترين منازل فوز و فلاح قرار داده است.

        زيارت حضور زائر است در پيشگاه معشوق ، اتصال قلبی است با مبدأ فيض ، كسب نور است از سرچشمه انوار الهی ، زيارت آرامش است ، آرامشی حقيقی و گوارا. زيارت سعادت و خوشبختی است و چه خوشبختی بالاتر از حضور در كنار معصوم.

        حضور فقط « بودن » نيست ؛ بلكه همنفس شدن با فرشتگان ، همصدايي با نيازمندان و همدعايی با دعاگويان است ، يك حضور روحانی و يك پرواز معنوی ، بال گشودن تا حريم قدس ، گويی از اينجا راه آسمان نزديك تر است و رسيدن به عرش ساده تر ، اينجا سوخته دلان می آيند تا شفاعتی نزد خالق يابند ، اينجا بی كسان می آيند تا با « كسِ بی كسان » اُنس گيرند. پاكان می آيند تا صفا افزون كنند و آلودگان می آيند تا زنگار از دل بشويند ، گناهكاران می آيند تا توبه كنند و توبه كنندگان می آيند تا عهد خويش تقويت كنند.

        زيارت شريعه ورود به دريای ولايت و ظهور تمسك به  امامت است ، پس ؛ می توان گفت که اعتصام و تمسك به حبل الهی از طريق زيارت تحقق می يابد و به همين دليل است که پيوند و قرب به اوليای الهی توصيه می شود.

        ۲. همراهی و تأييد قلبی زائر و زيارت شونده

        اگر انسان با اهل بيت ( عليهم السلام ) همراه باشد و رابطه معنوی با آنها را جدی گرفته ؛ اعتصام ، اتصال و تمسك را رعايت كرده باشد ، يعنی ؛ دوستی و ولای آنان در قلب و اركان وجودی آدمی نشسته باشد ، از آن سوی نيز ،‌ ولايت و سرپرستی اهل بيت ( عليهم السلام ) نسبت به انسانها كه خود برترين و مؤثرترين نعمت است ، ظاهر می شود.

        زيارت نماد همفكری و همدلی است و كسی كه به زيارت می رود ، خود را از نظر اعتقادی ، اخلاقی و رفتاری با زيارت شونده هماهنگ کرده و نيت همراهی همه جانبه را دارد و خود نيز ، به اين گرايش مايل و اميدوار است. اينجاست كه در واقع ؛ زائر موفق به كسب همراهی و مصاحبت شده است.

        ۳. حل مشکلات علمی و اخلاقی زائر

        يک جنبه ديگر از زيارت که می توان بدان اشاره نمود ؛ حل مشكلات علمی و اخلاقی و بيرون آمدن از ورطه ضلالت و جهالت است که تنها در سايه ارتباط و اتصال علمی با آشنايان و عالمان حقيقی دين ، يعنی ؛ اهل بيت ( عليهم السلام ) ممكن می گردد و بدون ارتباط و سؤال از آنها ، نه علمی ايجاد می شود و نه هدايتی تحقق می يابد. از اينروست که خدای سبحان به صورت صريح توصيه می فرمايد : « فَسئـَلُوا أَهلَ الذِّكرِ إِن كُنتُم لاَ تَعلَمُونَ : پس ؛ اگر نمی دانيد ، از دانايان كتاب های آسمانی جويا شويد. » ( سوره نحل / آيه ۴۳ و سوره انبياء / آيه ۷ )

        هدف از پُرسش ، رهيدن از جهل و ظلم و مشكلات فكری و روحی و اخلاقی و عملی در مسايل فردی و اجتماعی است و مناسب ترين بستر برای آن زيارت است ؛ چه در حال حضور اوليای الهی و چه در حال غيبت و ممات آنان.

        حضرت امام رضا ( عليه السلام ) نيز ، در پاسخ به سؤالی در همين زمينه فرموده اند : « نَحنُ اَهل الذّكر وَ نَحنُ المَسئُولُون : ما اهل ذكر و پُرسش شوندگان هستيم. » ^۲

        در پايان به نکاتی چند درباره آداب زيارت اشاره می نماييم :

        امام علی بن موسی الرضا ( عليه السلام ) فرموده اند : « إنّ لِكُل اِمام عَهداً فِي عنق اوليائه وَ شيعَتِه وَ إنّ من تمام الوَفاء بِالعَهد وَ حسن الاداء زِيارَه قُبُورهم ... .  : به راستی که شيعيان نسبت به هر يك از امامان معصوم پيمان و تعهدی دارند كه كمال وفای به آن عهد ؛ در زيارت مشتاقانه و عارفانه قبور آن وجودهای نورانی ( عليهم السلام ) است. » ^۳

        حديث فوق بيانگر نكاتی است كه به آنها اشاره می گردد :

        ۱. زيارت قبر امام نشانه وفاداری و تعهد به مقتدا و پيشواست : « الوَفاء بِالعَهد و حسن الاداء زيارَه قبورهم »

       ۲. زيارت بايد همراه با رغبت ، شوق ، علاقه و عشق قلبی به مزور ( امام ) باشد : « رَغبَه فِی زِيارَتهم »

        ۳. زيارت بايد همراه با تصديق قلبی به چيزهايی باشد كه مزور بدان رغبت داشته ، مورد علاقه وی بوده و در راه آن فداكاری كرده است : « وَ تَصديقاً بِما رَغَبُوا فِيه».

        معرفت امام و آگاهی  از منزلت  او  مورد سفارش  و تأكيد بسياری از روايات است. از امام كاظم ( عليه السلام ) رسيده است : « ... فَمَن زارَه مسلماً لأمرِه عارِفاً بِحَقّه كانَ عِندَ ا... جَلّ و عزّ كَشُهداء بَدر :  ...  هر كس  امام  رضا  ( عليه السلام )  را  ( كه در شهر  غربت  از  دنيا می رود ) زيارت كند ؛ در حالی كه تسليم امر او و عارف به حقش باشد ، در پيشگاه الهی از منزلت شهدای بدر برخوردار است. » ^۴ 

        سرّ اينكه توصيه كرده اند زيارت زائر با معرفت باشد ؛ اين است كه آنچه مايه كمال زيارت می گردد ، معرفت و شناخت مقام و موقعيت امام مزور است ، نه اعمالی بی روح و همراه با غفلت ، همانند ؛ بوسيدن صرف و ناآگاهانه ضريح يا در و ديوار ، گردش كوركورانه در اطراف ضريح ، تماشای آثار هنری ، معماری ، ستونها ، چراغها ، شمعدانها ، درها ، پنجره ها و ... چرا که اين كارها به سياحت بيشتر شباهت دارد تا زيارت. ثواب های اخروی و آثار دنيوی كه در روايات آمده ، بر زيارت واقعی مترتب است ، يعنی ؛ جايی كه ارتباط قلبی با مزور برقرار شود و منشأ تحول در زائر گردد ، نه بر سياحت و زيارت جسمی و صوری.

        زائر بايد بداند که چرا زيارت می کند؟ چگونه بايد زيارت کند؟ کسی را که زيارت می کند کيست؟ مقام و شخصيت او چيست؟ تکليف اخلاقی و عملی او در برابر آن بزرگوار چه خواهد بود؟ 

        به همين جهت است که درباره زيارت ائمه اطهار موضوع « عارفاً بِحَقه » به طور مکرر مورد تأکيد قرار گرفته است.

        بزنطی گويد : « از امام رضا ( عليه السلام ) شنيدم كه فرمودند : " هر يك از دوستانم كه عارفانه به ديدار من آيد ، من خود در روز رستاخيز از او شفاعت كنم. " » ^۵

۱. کامل الزيارات : ۳۰۷ / باب الحادی والمائه / حديث ۱۳۰