« فَاَقِم وَجهَکَ لِلدّينِ حنيفاً فِطرَه ا... الّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَيها لا تَبديلَ لِخَلقِ ا... ذلکَ الدّينُ القَيّمُ وَ لکنَّ اکثَرَ النّاسِ لا يَعلَمون : پس روی خود به سوی دين حنيف کن که مطابق فطرت خداست. فطرتی که خداوند  بشر را بر آن فطرت آفريده و در آفرينش خدا دگرگونی نيست ، اين است دين مستقيم ، ولی ؛ بيشتر مردم نمی دانند. » ( سوره روم / آيه ۳۰ )

        فطرت به معنای نوعی خلقت است و دين چيزی نيست ، غير از راه و روشی که بر انسان واجب است تا در آن قدم گذارد و سعادتمند شود ؛ زيرا که سعادتمندی تنها هدف و غايت هر انسانی در اين دنيا می باشد.

        از رسول خدا ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) درباره « فِطرَه ا... الّتی فَطَرَ النّاسَ عَلَيها »  سؤال شد ، حضرت فرمودند : « منظور از فطرتی که خدا مردم را بر آن فطرت آفريده ، دين خداست. » و نيز فرمودند :

« هر مولودی بر فطرت متولّد می شود ، يعنی ؛ بر اين معرفت که آفريدگارش خداست.» ^۱

        امام صادق ( عليه السّلام ) می فرمايند : « خدای عزّوجلّ همه مردم را بر فطرتی خلق کرد که خلقتش طبق آن فطرت بوده است ، نه ايمان به شريعتی داشته اند و نه کفری و انکاری تا آنکه خدای عزّوجلّ رسولانی برانگيخت تا بندگان را به سوی ايمان به او دعوت کنند و آن وقت بود که بعضی ايمان آورده و خدا هدايتشان کرد و بعضی ديگر را هدايت نکرد. »

مراد از انسانِ فطری در اين روايت ، انسانی است که بر اساس فطرت ساده ای که خدا او را بر آن فطرت آفريده ، زندگی می کرد. آن فطرت ساده ای که به اُوهام فکری و هواهای نفسانی آلوده نشده و معلوم است  که چنين فطرت سالم و دست نخورده ای ، استعداد پذيرش شرايع الهی را خواهد داشت. ^۲

        در فرهنگ اسلامی ، اولين روز ماه شوال به عنوان عيد فطر و جشن بازگشت به فطرت معيّن شده است ، زيرا ؛ مسلمانان روزه دار در طول ماه رمضان با ارتباط های پی در پی با خداوند متعال و استغفار از گناهان به تصفيه روح و جان خود همّت گماشته و از تمام آلودگی های ظاهری و باطنی که برخلاف فطرت آنهاست ، خود را پاک نموده و گرايش دارند که به فطرت واقعی خود برگردند.

        اميرالمؤمنين علی ( عليه السّلام ) می فرمايند : « هُوَ عِيدٌ لِمَن قَبِلَ ا... صِيَامَهُ وَ شَكَرَ قِيَامَهُ وَ كُلُّ يَومٍ لَا يُعصَی ا... فِيهِ فَهُوَ يَومُ عِيد :  اين عيد کسی است که خداوند روزه اش را پذيرفته و نماز او را ستوده است و هر روز که در آن خدا نافرمانی نشود ، آن روز عيد است. » ^۳

بنابراين ؛ روز ترک گناه و فاصله گرفتن از زشتی ها و روز غلبه بر شيطان ، روز عيد است و عيد فطر ، يعنی ؛ روز  بازگشت  به فطرت. اين معنی را می توان از لغت عيد فطر هم فهميد ؛ چراکه عيد به معنای ؛ بازگشت و فطر به معنای ؛ فطرت و طبيعت است.

        مسلمانان در روز عيد فطر در اثر يک ماه ضيافت و مهمانی خداوند به صفای باطن دست يافته و در حقيقت شخصيت واقعی خويش را بازيافته اند. فطرت پاک انسان در طول يک سال در اثر غبارهای جهل و غفلت به انواع گناهان و معصيت ها مبتلا شده و از حقيقت خود دور می شود و در نتيجه ؛ دچار خود فراموشی و خدا فراموشی می گردد ، امّا ؛ با فرا رسيدن ماه مبارک رمضان ؛ انسان مسلمان در پرتو فضای معنویِ اين ماه و تلاش های خويش به يک زندگی نوين دست می يابد که می توان آن را بازگشتِ به خويشتن و پايان اين ماهِ ضيافت الهی را عيد فطر ناميد. ^۴