حضـرت محمـد بن علی بن موسـی الـرضا ( علیـه السـلام ) كه به جواد ، تقی ، ابن الرضا ، ابا جعفر و ... نیز معروف می باشند ، در دهم ماه رجب سال ۱۹۵ هجری قمری در شهر مدینه متولد شدند و در سن ۲۵ سالگی  _در عنفوان جوانی _ به دستور معتصم عباسی مسموم شده و به شهادت رسیدند.

        امام جواد ( علیه السلام ) نخستین امامی  بودند كه در كودكی به مقام امامت نائل گردیدند و با وجود سن كم ، در تمام علوم وفنون ، حكمت و ادب ، اجتهاد و كمال عقل، حتی از برترین علماء و فقهای  زمان  خود  برتر  بودند و  بالاخره  همین علم و اجتهاد  بی نظیر حضرت  حسادت  حاسدان را بر انگیخت و اسباب شهادت ایشان را فراهم كرد.

        حضرت جواد ( علیه السلام ) در طول عمر بسیار كوتاه خود با دو خلیفه عباسی یعنی مأمون و معتصم معاصر بودند و هر دو خلیفه مجالس بسیاری برای احتجاج و بحث علمی با امام جواد ( علیه السلام ) بر پا می كردند ؛ به این امید كه  شاید علماء و فقهای بزرگ آن روز بر حضرت غلبه پیدا كنند و این امر سبب استخفاف ( خوار و حقير کردن ) حضرت جواد علیه السلام شود.

        در برپائی این مجالس روش مأمون با معتصم فرق داشت. مأمون به دلیل زیركی و سیاست خاص خود، مناظرات علمی را در جلسات خصوصی بر پا می كرد تا پاسخگویی  امام ( علیه السلام ) - كه درآن زمان بسیار كم سن و سال بودند - سبب رسوایی علمای عباسی و سایـر علماء و فقهای بزرگ در بین مردم نگردد ؛ با این شیوه چنانچه حضرت  جواد علیه  السلام قادر به  پاسخگویی نمی بود ، مأمون براحتی می توانست چنین جلساتی را در انظار عمومی نیز ترتیب دهد و امام ( علیه السلام ) را در نظر مردم بی اعتبار و خوار نماید.

        این سیاست و تدبیر مرموزانه خاص مأمون بود و معتصم بدین روش عمل نكرد ؛ بلكه ، جلسات مناظره با امام جواد ( علیه السلام ) را در حضور وزراء ، امراء ، صاحب منصبان لشكری و كشوری و خادمان و دربانان و ... تشكیل می داد. بدین ترتیب اخبار این مجالس به گوش مردم می رسید و سبب اعتبار و محبوبیت بیشتر امام علیه السلام می شد و این به ضرر خاندان عباسی بود.

        مقدمات به شهادت رساندن حضرت امام جواد ( علیه السلام ) نیز چهار روز پس از یكی از همین مناظرات رقم خورد ؛ بدین صورت كه سارقی را نزد معتصم آوردند. سارق به دزدی خود اقرار كرده بود.

        خلیفه طریقه قصـاص او را پرسید. درآن مجلس همه فقها و امام جواد ( علیه السلام ) حاضر بودند. هر یك از فقهاء نظری دادند. یك دسته گفتند : « باید دست سارق را از مچ قطع كرد. » عده ای گفتند : « باید دست از آرنج قطع گردد و گروهی معتقد بودند كه دست باید از سر شانه بریده شود. »

        معتصم از این حكم مسرور و شادمان شد و آن را تصدیق كرد ؛ همین امر سبب حسادت احمد بن ابی داود - قاضی القضاه -  شد ، چرا كه خلیفه نظریه او را نپذیرفته بود. سه روز پس از این جریان نزد معتصـم رفت و گفت: « تو را نصیحـتی می كنم. ای خلیـفه! وقتی مجلسـی از علماء و فقهاء ترتیب می دهی و تمام صاحب منصبان و بزرگان و ... حضور دارند پذیرفتن حكمی كه محمد بن علی- امام جواد ( علیه السـلام ) - كرده اسـت موجب توجه و علاقه مردم به او می گردد و كم كم همه به امامتش اعتراف خواهند كرد و خلافت از تو گرفـته می شود. »

        معتصم چنان تحت تأثیر حرف های قاضی القضاه خود قرار گرفت كه فردای همان روز به تدارک نقشه كشتن امام ( علیه السلام ) پرداخت و پس از مدت كوتاهی حضرت جواد ( علیه السلام ) را با زهر مسموم و به شهادت رساند.

        از كلمات گوهربار و حكمت آمیز امام جـواد علیه السـلام این كه فرمـودند: « زینت علـم تواضع و افتادگی است و زینت عقل با ادب بودن و زینت كار خیر ، بدون منت كار كردن است. »

منابع :

۱.  حسین عماد زاده / زندگانی چهارده معصوم .

۲.  سید کاظم ارفع / سیره عملی اهل بیت علیهم السلام.