اميرالمومنان ( عليه السلام ) هدف حکومت خود را حاکميت حق و مبارزه با باطل در هر عنوان و لباس می دانند. ايشان علت پذيرش  حکومت  را  احقاق حقوق  مسلمين  می دانند و به ابن عباس می فرمايند : « حکومت برای من از اين کفش وصله دار و عطسه بز ماده ای بی ارزش تر است ؛ مگر آنکه حق از دست رفته ای را بازگردانم و حق مظلوم را به او برگردانم. » بنابراين ، بهترين رابطه ای که ميان والی و رعيت برقرار می شود ، رابطه ای است که در آن حقی ضايع نشود و از مظلوم احقاق حق شود.

        امام علی ( عليه السلام ) حق را در بيان و گفتار مردم ، فراخ ترين چيزها می دانند ؛ در حالی که در هنگام رفتار و کردار  و زمانی  که  بايد در  عمل ، انصاف  را رعايت  نمايند ؛ عمل  به حق ، سخت ترين و تنگ ترين  چيزهاست. تمام مردم بر گردن يکديگر حقوقی دارند که اغلب به آن توجه نمی نمايند ؛ در حالی که برای احقاق حق خود ، زبان به شکايت می گشايند. اين رابطه ميان طبقات برتر جامعه با طبقات پايين تر جامعه شديد تر و جدی تر است. ميان طبقه حاکم در نظام و سياست و طبقه محکوم و زير دست يا به عبارت بهتر ؛ طبقه مردم عادی بزرگ ترين حق ، فرمانبرداری حاکم و ملاحظه حال مردم است. برای مثال ، حق رعيت بر والی آن است که حاکميت را منظم نگاه داشته و در اصلاح کار رعيت بکوشند و حق والی بر رعيت ، آن است که فرمان او را اگر به حق و صلاح باشد ؛ اطاعت کنند.

        تنها خداوند است که بر گردن تمام خلائق حقی دارد ؛ ولی ، هيچ فردی بر گردن او حقی ندارد. پروردگار متعال توانايی انجام هر کاری را دارد ؛ ولی ، برای بندگانش ، ادای حق خويش را در عبادت و اطاعت  خود قرار داده است و پاداش آنان را ، چند برابر قرار دادن اجرشان معين کرده است. در قرآن کريم ، خداوند متعال می فرمايند : « فَاَمّا الذّين آمنوا و عملوا الصالحات فيوّفيهم اُجورَهم و يزيدُهم من فضله و امّا الذّين استنکفوا و استکبروا فيُعذّبهم عذاباً اليماً و لا يجدون لهم من دون ا... وليّاً و لا نَصيراً : پس اما آنان که گرويدند و کارهای شايسته کردند پس تمام مزدهايشان را دهد و زياده ايشان را دهد از کرم خود و اما آنان که تنگ داشتند و گردن کشی کردند پس عذاب کند ايشان را عذاب پر درد و نيابند از برای ايشان جز خدا دوستی و نه ياری کننده ای. » ( سوره نسا / آيه ۱۷۳ )

        امام مسلمين  حضرت  علی  ( عليه  السلام ) درباره  وجوب حقوق  متقابل  والی و  رعيت  می فرمايند : « وجوب رعايت حقوق متقابل والی و رعيت ، سبب نظم و آرامش در جامعه و ايجاد محبت و ارجمندی ايشان نزد مردم است. حال رعيت ؛ فقط ، در صورتی که والی خوش رفتار باشد ؛ نيکو می شود و حال والی ؛ فقط ، در صورتی که رعيت از او اطاعت کنند ؛ نيکو خواهد شد و اگر حقوق ميان اين دو جاری شود ؛ دين استوار می شود و سنت رسول خدا ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) در جای خود جاری می گردد و حق و عدالت و درستکاری برپا می شود. پس ، روزگار اصلاح می شود و دولت و سلطنت پايدار می گردد و دشمنان بر حکومت اسلامی طمع نمی نمايند.

        اما ، اگر يکی از اين دو ، حق ديگری را رعايت ننمايند ؛ ميان آنها وحدت کلمه به وجود نخواهد آمد و با هم يک دل نخواهند بود. ستم و تباهی در دين بسيار و سنتها رها می شوند. احکام شريعه اجرا نمی گردد و به خواهش نفس عمل می شود و دردهای انسان بسيار می شود و کسی نگران عدم رعايت حق و اجرا نمودن باطل  نيست و  چون گناه  بسيار است  ، کسی به انجام عمل خير نمی پردازد.

        پس ، تنها با کمک به هم به سعادت خواهند رسيد ؛ لذا ، اندرز دادن و کمک کردن به هم ، از حقوق واجبه ميان مردم و خدا بر مردم است. پس ، خداوند نيازمندی انسانها را در کمک کردن به هم ، بر آنها واجب کرده است ؛ حتی ، اگر ياری دهنده انسانی خرد و بی مقدار باشد.

        امام ( عليه السلام ) پست ترين حالت حکمرانان را علاقه آنان به فخر و خود ستايی می دانند. پس ، بر حاکم واجب است که در نهايت تواضع با رعايا برخورد نمايد ؛ چنانکه امام ( عليه السلام ) به محمد بن ابی بکر فرمودند : " فاخفض لهم جناحک ... ای  محمد! با  رعايای  خود  فروتن باش و به گونه ای رفتار کن که همه از رفتار تو سود برند و با آنها گشاده رو باش و به آنان ؛ حتی ، در نظر کردن و نگاه کردن رعايت تساوی را بنما. ستمکاران در اين رفتار تو ، طمع به زيردستان ننمايند و زيردستان ، از عدل و درستکاری تو نااميد نشوند. " » ^۱

        بهترين دستورات امام علی ( عليه السلام ) به واليان - درباره حقوق رعايا - در بخش اوامر امام علی ( عليه السلام ) به حکمرانان خود بيان شده است و البته ، حقوق حکمرانان که بر عهده رعايا است ؛ فرمانبرداری از آنان و کمک کردن به ايشان و حمايت از آنان و حکومت اسلامی و پرداختن به نصيحت زبانی و عملی آنان ، برای اصلاح دين و مملکت و سعی در آبادانی مملکت و همکاری با حکمرانان است. ^۲