بسمه تعالی
شهادت حضرت فاطمه
زهرا ( سلام ا... عليها ) بر جهانيان تسليت باد.
حضرت فاطمه زهرا ( سلام ا... عليها ) يکی از زنانی بودند که اسوه و نمونه اعلای
همه زنان ، در ايشان عينيت يافت و در طی مسير طولانی انسانيت که در آن مسير شماری
از زنان ؛ مثل مريم ، آسيه و خديجه به کمال رسيدند ؛ حضرت فاطمه زهرا (سلام ا...
عليها ) به بلندای قله کمال و انسانيت رسيده اند. بنابراين ، شناخت آن بانوی با
عظمت ، شناخت همه ارزشها و اصول اسلام است و همچنين ، حضرت فاطمه ( سلام ا... عليها
) پـاره ای از هستی پيامبر ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) می باشند.
در اين مجال ، برای آگاهی از زندگی حضرت فاطمه ( سلام ا... عليها ) به بررسی
مسئله تاريخی مهم فدک که ارتباطی تنگاتنگ با سيره آن حضرت ( سلام ا... عليها )
داشته است می پردازيم.
فدک دهکده ای است در نزديکی خيبر که در سال هفتم هجرت نبوی به تصرف پيامبر خدا (
صلی ا... عليه و آله و سلم ) درآمد. اين سرزمين حاصلخيز تا مدينه منوره يکصد و چهل
کيلومتر فاصله داشت. چنانچه از تاريخ و روايات اسلامی استفاده می شود ؛ هنگامی که
فدک در اختيار رسول گرامی اسلام ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) قرار گرفت ، درختان
سرسبز و پرثمری داشت و تعداد آنها را برابر با تمام درختان شهر کوفه دانسته اند.
حضرت رسـول ( صلی ا... عليه و آلـه و سلم ) پـس از اينـکه نـيروهـای يـهود را در
مـنطـقـه خـيبـر و وادی القُری شکست دادند ، برای پايان دادن به قدرت يهود ،
نماينده ای را به فدک اعزام داشتند. پس از مذاکرات ، رئيس دهکده صلح و سازش را بر
جنگ ترجيح داده و ساکنان آنجا متعهد شدند نيمی از محصول خود را در اختيار پيامبر (
صلی ا... عليه و آله و سلم ) بگذارند و مسلمانان نيز موظف شدند متقابلاً ، از حقوق
آنان دفاع کنند. ( طبق آيه ۶ سوره حشر ، سرزمينهايی که بدون جنگ به تصرف سپاه اسلام
درآيد ؛
فيئ
نام داشته و اينگونه اموال مخصوص پيامـبر خـدا ( صـلی ا... عليه و آله و سلم ) است
و ايشان می توانند در هر کجا که صلاح بدانند به مصرف برسانند. )
هنگامی که آيه ۳۸ سوره روم نازل شد ، پروردگار عالم پيامبر ( صلی ا... عليه و
اله و سلم ) را مأمور کرد تا فدک را به تملّک حضرت فاطمه ( سلام ا... عليها )
درآورند و حضرت پيامبر اکرم ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) اين مأموريت انجام دادند
و فدک را به حضرت فاطمه ( سلام ا... عليها ) بخشيدند و از آن تاريخ ، دختر پيامبر
خدا ( صلی ا... عليه و آله وسلم ) شخصاً اداره امور فدک را به دست گرفته و مالک آن
سرزمين گرديدند.
وقتی رسول خدا ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) رحلت کردند ، گروهی در سقيفه بنی
ساعده جمع شدند و ابوبکر را به خلافت نشاندند ، خليفه مشغول به سروسامان دادن
کارهای تشکيلاتی شد و از آن جمله ، نماينده حضرت فاطمه ( سلام ا... عليها ) را از
فدک بيرون کرد و بدين وسيله فدکِ حضرت فاطمه ( سلام ا... عليها ) را عُدواناً تصرف
نمود.
هنگامی که حضرت فاطمه ( سلام ا... عليها ) آگاه شدند خليفه فدک را تصرف نموده و
در حقيقت ، ايشان را از تصرف در آن منع کرده است ؛ به سراغ وی شتافتند و در مورد
فدک از سه طريق استحقاق خود را اعلان کردند:
۱- من مالک فدک بوده و اين سرزمين
در
اختيارِ من اداره می شده و در
هيچ
قانون شرعی و اجتماعی
مالکيت کسی را بدون دليل نمی توان از وی سلب کرد.
۲- اين مِلک از طريق
بخشش و هديه
به من عطا شده و پدرم فدک را در زمان حيات خود و به امر الهی به من بخشيده است و من
مالک شرعی و قانونی
آن می باشم و چون ابوبکر بر اين ادعای حضرت شاهد خواست ؛ حضرت فاطمه ( سلام ا...
عليها ) ، اميرالمومنين ( عليه السلام ) و ام ايمن را برای شهادت نزد او فرستادند.
( اين موضوع حقيقتی است که پروردگار عالم در آيه ۳۸ سوره روم و ۲۶ سوره اسراء به آن
دستور داده و اکثر دانشمندان و مورخين اهل سنت در ذيل اين آيه آن را مورد تـاييد
قرار داده انـد ؛ از جـمله ، ابن ابی الحديد در جلد ۱۶ صفحات ۲۷۵ و ۲۶۸ می گويد :
« و لما نزل قوله تعالی "
وآت ذالقربی حقه " دعا النبی فاطمه عليها السلام فاعطاها فدک »
هنگامی که آيه مورد بحث نازل شد رسول خدا ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) فاطمه (
سلام ا... عليها ) را فرا خوانده ، فدک را به او تمليک کرد. )
۳- حضرت فاطمه زهرا ( سلام ا... عليها ) چون ملاحظه کردند ابوبکر به دو دليل
قبلی ترتيب اثر نداده ، از راه ارث وارد شدند و گفتند :
« من در روی زمين تنها فرزند
پدرم می باشم و فدک را از اين طريق خواهانم. »
اما علت اصلی غصب فدک چه بود؟ نخست جواب را از کلام دانشمند اهل سنت ، ابن ابی
الحديد نقل می کنيم که در اين باره اظهار می دارد : « در هنگام مذاکره و بحث با
دانشمندانِ اماميـه از آنان شنيده ام که می گويند :
" همانطوری که خلافت علی (
عليه السلام ) را غصب کردند و خواستند از اين طريق ضربه ای ناروا بر پيکر اهل بيت (
عليهم السلام ) بزنند ، تصرف فدک نيز زخم ديگری بر زخمهای آنان بود. "
آنگاه نکته ديگری را نقل می کند :
خليفه اول و دوم فاطمه (
سلام ا... عليها ) را از فدک محروم نکردند مگر اينکه خواستند علی ( عليه السلام )
برای مبارزه در امر خلافت تقويت نگردد و به همين جهت خُمس را در مورد بنی هاشم
تعطيل کردند ؛ زيرا ، شخص فقير و بی پول ، کوچک و خوار می گردد و خود را با کسب و
کار مشغول کرده و زميـنه ای بـرای رياست پيدا نمی کند. »
امام مُعتزلی به نقل از استاد خود علی بن فارقی می گويد : « اگر در آن روز
ابوبکر فاطمه ( سلام ا... عليها ) را به مُجـرّد ادعـايش تأييـد می کرد و فـدک را
به او مـی داد ، روز ديگـر مـی آمـد و می گـفـت : " خلافت از آنِ شوهرم است " و
بدين طريق ابوبکر را از مقامش معزول می داشت.
در پايانِ بحث ، خوب است به اين نکته اشاره کنيم که برخورد اميرالمؤمنين علی (
عليه السلام ) و امامان ديگر در زمانهای مختلف نسبت به قضيه فدک ، نشانگر اين موضوع
بوده که فدک تنها به عنوان ي
ک
مسئله مادی
مطرح نبوده ، چرا که هيچ
کدام از امامانِ اهل بيت ( عليهم السلام ) بعد از غصب نخستين ، هرگز در امر فدک
دخالت نکردند _ نه حضرت علی ( عليه السلام ) در دوران حکومتش و نه امامان ديگر _
بلکه مطرح شـدن مسـئله فـدک از جانب علی ( عليه السلام ) و همسرش فاطمه زهرا ( سلام
ا... عليها ) تنها ، برای
تثبيت مسئله ولايت و جلوگيری از انحراف امتِ اسلامی
، پس از رحلت پيامبر اکرم ( صلّی ا... عليه و آله و سلم ) بوده است.