شهادت امام سجاد ( عليه السلام ) را به تمامی شيعيان جهان تسليت عرض می نماييم.

        « اَللّهُمَ صَلِّ عَلی مُحمَّد وَ الِهِ وَ بَلِّغ بِايمانی اَکمَلَ الايمانِِ واجعَل يَقينی اَفضَلَ اليقين و انتَهِ بِنّيتی اِلی اَحسَنِ النيّاتِ و بِعَمَلی اِلی اَحسَنِ الاعمال : خدايا بر محمد و آل محمد درود فرست و ايمانم را به کامل ترين درجات ايمان برسان و يقينم را بهترين يقين ها بگردان و نيتم را به بهترين نيّت ها و عمل مرا به بهترين اعمال منتهی گردان. »^۱

        امام سجاد ( عليه السلام ) فرموده اند : « الرضا بِمکروهِ القضاء اَرفَعُ دَرَجاتِ اليَقين : راضی بودن به مقدرات ناخوشايند از بالاترين درجات يقين است. »^۲

        در دعای شريف مکارم الاخلاق يکی از دهها اخلاق کريمه ای که حضرت سجاد ( عليه السلام ) از خداوند تبارک و تعالی درخواست می کنند ؛ « اَفضَل اليقين » : بالاترين مرتبه يقين است.^۳

        يقين سه مرتبه دارد ؛ علم اليقين ، عين اليقين و حق اليقين. علم اليقين دانستن شیء است به طور يقين و اطمينان نفس و خالی بودن از شک و ريب. عين اليقين رويت و مشاهده شیء است به چشمِ سَر يا به چشم قلب و نسبت عين اليقين به علم اليقين مثل ديدن است به شنيدن و حق اليقين بالاتر و برتر از آنهاست و آن يقينی است که از يافتن حقيقت شیء حاصل می گردد.

        همچنين حکماء و عرفا گفته اند : « مثال علم اليقين اين است که فرض کنيم شخصی آتش را نديده و پی به حقيقت آن نبرده است ؛ لکن ، همين قدر شنيده که در عالم پديده ای هست سوزاننده و گرم  و  روشن و صاحب دود و اسم آن آتش است. اين شخص به مجرّدِ ديدن دود ؛ ولو ، از مسافت دور ، يقين می کند که در آن محل آتش افروخته شده است ؛ ولو ، آنکه نداند آتش چيست.

        مثال عين اليقين آن است که شخص ، آتش را ببيند و از حرارت آن گرم شود و از روشنايی اش استفاده کند و چقدر فرق است بين اين شخص و کسی که فقط شنيده و يقين نموده که در عالم پديده ای هست با اين اوصاف ؛ ولی ، از خصوصيات و کمالات آن هيچ لذت و بهره ای نبرده و تنها ، به معنای آتش قناعت نموده است.

        مثال حق اليقين اين است که شخص در آتش رفته و سر تا پای وی را آتش سوزانيده و فقط يک توده آتشين باقی مانده باشد ، مثل آهنی که در آتش گداخته می گردد که در اين حال غير از يک قطعه آتش چيزی به نظر نمی آيد و صفات آتش در آن هويدا است ؛ لکن ، با اين حال ، اگر ساعتی از آتش دور افتد ؛ فوراً به حالت اوليه خود ، يعنی ؛ تيره گی و سياهی و سردی بر می گردد. »^۴

        در واقع ، مرتبه اول که عبارت از شناخت معرفت است ، می تواند فلسفه خلقت و آفرينش انسان باشد. حضرت داود ( عليه السلام ) عرض کردند : « پروردگارا! برای چه منظوری خلق را آفريدی؟ » خداوند فرمودند : « من گنجی پنهان بودم ، دوست داشتم شناخته شوم ؛ بنابراين ، خلق را آفريدم تا معرفت پيدا کنند. » همچنين ، پروردگار در قرآن می فرمايند : « جن و انسان را خلق نکردم مگر برای عبادت که هدف از خلقت ، شناخت است و نتيجه اش عبوديت. » ( سوره الذاريات / آيه ۵۶ )

        امام رضا ( عليه السلام ) فرمودند : « ايمان درجه ای از اسلام بالاتر و تقوی درجه ای از ايمان بالاتر و يقين درجه ای از تقوی بالاتر و کمترين چيزی که بين بندگان خدا تقسيم شده يقين است. »

        مرتبه دوم ، عين اليقين است. رسول خدا ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) فرموده اند : « هر کسی را دو چشم سر و باطن هست که با آنها غيب را می بيند و چون خداوند عالم به بنده ای اراده خير فرمايند ، چشم های باطن او را باز می کند. » امام سجاد ( عليه السلام ) فرموده اند : « همانا برای  انسان چهار چشم است که با دو چشم امر دين و دنيايش را می بيند و با دو چشم امر آخرتش را ؛ پس ، چون خدای تعالی  درباره  بنده ای  نيکی  اراده  نمايد ، دو  چشمی را  که در  دل اوست می گشايد ؛ پس ، با آن دو چشم ناديدنی ها را می بيند. »

        مرتبه سوم ، حق اليقين است که به تعبير امام سجاد ( عليه السلام ) افضل اليقين است ، مرتبه چشيدن و سوختن در آتش عشق حق و اتصال واقعی به اوست. حق اليقين محصول مراتب قبلی يقين است و تا انسان آن دو منزل قبل را سير نکند ، به اين مقام نرسد.

        در حديث معراج است که خداوند به رسولش فرمود : « يُورثُ المَعرِفَه اليَقين و اِذا اِسيَتقَنَ العَبدُ لايُبالی کَيفَ اَصبَحَ بِعُسرٍ اَم بِيُسرٍ فَهذا مَقامُالرّاضينَ : معرفت و شناخت ، يقين را ارث می گذارد و چون بنده ای به مرحله يقين و شناخت رسيد ، تشويشی به دل را ندهد که روزش در آسايش خواهد گذشت و يا در سختی و اين حالت مخصوص کسانی است که به مقام رضا رسيده باشند. »^۵

 ۱- صحيفه سجاديه / دعای مکارم اخلاق