امام جواد ( عليه السلام ) در سی ام
ماه ذيقعده در سن ۲۵ سالگی بر اثر زهری که به دستور معتصم
عباسی و توسط ام الفضل -
دختر مأمون که همسر آن حضرت نيز بود - به ايشان خورانده شد ، در بغداد به شهادت
رسيدند. هيچ يک از امامان ( عليهم السلام ) در چنين سن و سال کمی به شهادت نرسيدند
و آن حضرت جوان ترين امامی بودند که دستهای مرموز طاغوتيان ايشان را به شهادت
رساندند.
امام جواد ( عليه السلام ) می
فرمايند : «
اِعلَم انّکَ مَن تخلو مِن عَينِ ا... ؛ فانظُر کَيفَ تَکونُ : بدان که تو هرگز از
نگاه خدا دور نيستی ( بلکه هميشه در محضر خدا هستی ) پس ؛ مراقب باش که در چه حال
می باشی. »
۱
«
الرقيب » يکی از نام های
پروردگار است و همانطور
که در آيه ۵۲ سوره احزاب آمده است : «
کانَ ا... عَلی کُلّ شیءٍ رَقيباً : خداوند مراقب همه چيز است.
» اين مراقبت پروردگار ، در واقع ؛ مراقبت و اشراف کامل بر حرکات و سکنات بندگان
است ، به اين معنی که چيزی از ديد حق تعالی غايب و مخفی نيست.
۲
«
الرقيب » يعنی ؛ صاحب اختيار
و حافظی که چيزی از او مخفی نيست و مراقبه در خصوص پروردگار عين کمال و لازمه
خالقيت اوست. خداوند تبارک و تعالی هم به وجود و بقاء موجودات عالم است و هم حافظ
و مراقب آنها می باشد.
مسئله مراقبه در خصوص بندگان خدا ،
يکی از حالات بسيار ارزشمند و روحانی است که از دو منظر قابل بررسی است ؛ اول :
مراقبه ، يعنی ؛ انسان هميشه و در همه حال متوجه پروردگار و مستغرق در دريای عظمت
و جلال و جمال او باشد و آنی از او غافل نگردد و در تمام اعمال و رفتار رضا و
خشنودی حق را در نظر بگيرد. دوم : آنچه را که از معنويات و عرفان به دست می آورد ،
مراقب باشد که از دست ندهد و سلب توفيق از او نشود و مبادا که از آنچه بدان عازم
شده و عهد کرده تخلف کند. پس ؛ در حقيقت ،
مراقبه اين است که بدانيم خداوند بر ما و هر چه می کنيم و می انديشيم مطلع است.
او ظاهر و باطن هر موجودی را می بيند و هر انسانی که به اين مرتبه از شناخت و
معرفت برسد ،
ظاهر و باطنش در محضر حق تعالی مودب خواهد بود
و چون خدا را ناظر و شاهد بر اعمال خويش می داند ، هرگز ، مرتکب گناه و نافرمانی
او نمی شود.
بزرگان فرموده اند :
بزرگ ترين مرتبه مراقبت ، در هنگام عمل است
و همه اعمال از سه وجه خالی نمی باشد ؛ طاعت ، معصيت ، مباح.
مراقبت در طاعت آن است که هر
طاعتی به اخلاص و با حضور قلب انجام پذيرد و
مراقبت در معصيت آن است که
شرم کند از انجام معصيت و توبه نمايد از معاصی گذشته و گناهان را با اعمال صالحه
خويش جبران بنمايد و
مراقبت از مباح آن است که در
برابر نعمات پروردگار شکرگزار باشد و در نعمت ها منعم را ببيند و بداند که در همه
وقت در محضر حقتعالی است.
بنابراين ؛ کسی که اعمال خويش را زير
نظر دارد و خود را از لغزش حفظ می کند ، اهل مراقبه است که در اين مسير ؛
دوام و استمرار حالت معنوی انسان
مقصود است.
۳