اميرالمؤمنين علی ( عليه السّلام ) فرمودند : «
هرکس سخنش زياد و پرگو باشد ، اشتباه و خطايش زياد است و هرکس خطايش زياد باشد ،
شرم و حيايش کم است و هرکس شرمش کم باشد ، پرهيزگاريش اندک است و هرکس پرهيزگاری
او کم باشد ، دلش می ميرد و هرکس دلش مرده باشد ، وارد آتش دوزخ می شود.
»۱
اميرمؤمنان علی ( عليه السّلام ) سرچشمه کرامات و قلّه بلند فضايل و کمالات انسانی
هستند. اين قلّه فضيلت به قدری با شکوه و شگفت آور است که حتی ؛ دشمنان و کينه
ورزان خود را هم به تحسين واداشته و آنان نيز ، به عظمتش اعتراف کرده اند.
امام علی (
عليه السّلام ) که پرورش يافته مکتب حضرت ختمی مرتبت - محمّد مصطفی - ( صلّی ا...
عليه و آله و سلّم ) بودند ، پا به پای پيامبر ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم )
حرکت می کردند و چنانکه خود در نهج البلاغه فرموده اند ؛ از رفتار و کردار و
انديشه های وحيانی و حکمت آموز آن رسولِ مُکرّم درس می آموختند
؛ به
طوری که
با
ايمان محکم و استوار و نيز ، اعمال خالصانه خود در نزد پيامبر ( صلّی ا... عليه و
آله و سلّم ) منزلتی عظيم يافتند.
اسماء و القاب مبارک اميرالمؤمنين علی ( عليه السّلام ) بسيار است و در کتب اصحاب
و شيعيان آن حضرت به طور جامع و مشروح بحث شده است.
کُنيه مشهور
آن حضرت «
ابوالحسن
» است و به « ابوالحسين » ، « ابوالسبطين » و « ابوالريحانتين » نيز
، ملقّب و
مشهور می باشند. يکی از کُنيه های آن حضرت «
ابوتُراب
» است و اين کُنيه را پيامبر ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) به آن حضرت اعطاء
کردند.
از القاب ويژه
حضرت علی
( عليه السّلام ) ، «
اميرالمؤمنين
» است. اين لقب در زمان رسول خدا ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) برای آن حضرت
قرار داده شد ، حتی ؛ به نقل برخی از روايات ، اين لقب قبل از خلقت آدم ( عليه
السّلام ) از جانب حقّ تعالی برای حضرت علی ( عليه السّلام ) گذاشته شده است.
از امام صادق ( عليه السّلام ) روايت است که فرمودند : «
چون ولايت علی بن ابيطالب ( عليه السّلام ) نازل شد ، رسول خدا ( صلّی ا... عليه و
آله و سلّم ) به اصحاب فرمودند : " سلام کنيد بر علی بن ابيطالب به عنوان
اميرالمؤمنين. "
»۲
در مذهب شيعه
اطلاق اين عنوان به هيچ يک از ائمه اطهار ( عليهم السّلام ) جايز شمرده نشده است ؛
زيرا که اين عنوان مخصوص حضرت علی ( عليه السّلام ) است.
« سَيّد
المُسلمين »
، « امام المُتّقين » ، « قائد الغُّر المُحَجَّلين »
۳
، « سيّد الاوصياء » ، « سَيّد العَرَب » و « يَعسوب المؤمنين »
۴
القاب
ديگری است که آن حضرت به آنها ملقّب بودند.
از طريق عامّه و خاصّه - اهل تسنّن و تشيع - در مناقب و فضايل اميرالمؤمنين ( عليه
السّلام ) حکايتها بيان شده است ، از جمله : «
روزی پيامبر( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) برای استراحت سر بر زانوی حضرت علی (
عليه السّلام ) گذاشته بودند ، در اين هنگام بر پيامبر ( صلّی ا... عليه و آله و
سلّم ) وحی نازل شد و پس از نزول وحی ، پيامبر ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) به
خواب فرو رفتند ؛ در حالی که حضرت علی ( عليه السّلام ) نماز عصر را نخوانده
بودند. وقتی پيامبر ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) سر از دامن اميرالمؤمنين
برداشتند ، ديدند که آفتاب غروب کرده است ، پرسيدند : " يا علی! آيا نماز عصر را
خوانده ای؟ " حضرت فرمودند : " خير يا رسول ا... . " پيامبر ( صلّی ا... عليه و
آله و سلّم ) دست به دعا برداشتند و فرمودند : " پروردگارا! تو می دانی که علی (
عليه السّلام ) در طاعت تو و سول تو بوده ، پس ؛ خورشيد را برای او برگردان. " به
دعای پيامبر ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) و به امر خداوند خورشيد برگشت و بالا
آمد ؛ به طوری که علی ( عليه السّلام ) نماز عصر را به جا آوردند و سپس غروب کرد.
»
۵
از ديگر مناقب و فضايل حضرت علی ( عليه السّلام ) اينکه در شب معراج ؛ پيامبر (
صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) ديدند که بر پايه عرش الهی نوشته شده است : « نيست
خدايی جز ذات مقدّس يکتا خالق هستی ، محمّد ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) رسول
و فرستاده اوست و او را به وسيله علی ( عليه السّلام ) تأييد کرده ام. »
۶
خداوند در معراج با لغت و لهجه علی ( عليه السّلام ) با پيامبر ( صلّی ا... عليه و
آله و سلّم ) سخن گفتند و در بيان علّت آن فرمودند : «
ای احمد! ... تو را از نور خود و علی را از نور تو آفريدم. از پنهانی ها و درون
دلت و زوايای قلبت اطلاع حاصل کردم و ديدم هيچ کس را بيشتر از علی بن ابيطالب (
عليه السّلام ) دوست نداری ، پس ؛ با زبان او با تو گفتگو کردم تا قلب تو آرامش
پيدا کند.
»
۷
در پايان با ذکر سخنانی گوهربار از حضرت علی ( عليه السّلام ) اميد است که از چشمه
فضل و دانش آن نور مقدّس بهره مند گرديم.
اميرالمؤمنين
علی ( عليه السّلام ) فرموده اند : « ای
فرزندم! هرکس خودبين و خودرأی باشد ، گمراه می شود و
هرکس از عقل و خرد خود را بی
نياز بداند و به نظر خود اکتفا کند و مشورت ننمايد ، می لغزد و سقوط می کند.
»۸
«
زياده روی در سرزنش و ملامت ، آتش لجاجت را بر می افروزد.
»۹
«
علم و دانش را بياموزيد و
حلم و وقار را با علم فراگيريد
، زيرا ؛
علم و دانش دوست و يار مؤمن
و
حلم و بردباری ، وزير اوست.
»۱۰
۱.
تحف العقول ، بحار / جلد ۷۴ / صفحه ۲۳۷

۲.
کافی / جلد ۱ / صفحه ۲۹۲

۳.
امير و پيشوای سپيد رويان در قيامت

۴.
امير و پيشوای بزرگ مؤمنين

۵.
فضائل الخمسه / جلد ۲ / صفحه ۱۱۹ الی ۱۲۲ ، بحار / جلد ۴۱ / صفحات ۱۸۴ ، ۱۷۴ ، ۱۶۹

۶.
فضائل الخمسه / جلد ۱ / صفحه ۱۷۵ ، آثار الصادقين / جلد ۱۴ / صفحه ۲۱۳

۷.
کشف الغمه / جلد ۱ / صفحه ۱۴۰ ، بحار / جلد ۳۸ / صفحه ۳۱۲

۸.
تحف العقول ، بحار / جلد ۷۴ / صفحه ۲۳۶

۹.
تحف العقول ، بحار / جلد ۷۴ / صفحه ۲۳۰

۱۰.
غرر الحکم 
منابع :
سيمای پرفروغ / سيد اصغر ناظم زاده قمی
مصابيح الهداه / حجه الاسلام حاج شيخ عباس خدايی