«
اِنَّ ا... يُدخِلُ الذّينَ آمَنوا
وَ عَمِلوا الصّالحاتِ جَنّاتٍ تَجری مِن تَحتِها الانهار : خداوند مومنينی را که
عمل شايسته ای انجام دهند ، در بهشت هايی که درختان آن سر به هم آورده و زمين را
سايه انداخته و از تابش آفتاب حفظ می کند و در آنجا نهرهايی جريان دارد ، وارد می
نمايد. » ( سوره حج / آيه ۱۴
و ۲۸ )
بهشت
، ظهور و بروز عالم نفس مومن
در آخرت
است.
از
آنجا که
نفس مومن
به علت اطمينان به خدا و سکينه و آرامشی که پيدا نموده است ، از حرارت و سوختگی
يأس و ناکامی و گرد و غبار و طوفان خواطر شيطانی و نوسانهای فکری و اضطرابات
اخلاقی نجات پيدا کرده است و در رحمت خدا و مقام امن و امان دلخوش بوده و با يک
دنيا نشاط و لذت ؛ حتی ، در دقيق ترين دقايق ، مانند ؛ سکرات مرگ ، دل به خدا داده
و آرام و دارای مقام سکينه می باشد ؛ لذا ، در آخرت که ملکوت اشياء ظهور پيدا می
کند ، ملکوت نفس مومن به صورت بهشتی است که درختان آن به اندازه ای سر به هم آورده
و شاخ و برگ های اعمال صالحه در هم فرو رفته و زمين را سايه انداخته است که ابداً
، در آنجا از تابش سوزنده خورشيدِ گداخته يا طوفان حوادث و گرد و غبار خيالات و
خواطر شيطانيه چيزی راه ندارد.
پس ،
ما چه بهشت را از نقطه نظر تجسم اعمال ، ظهور ملکوت نفس مومن بدانيم و چه به عنوان
جزای مترتب بر عمل بدانيم ؛ در هر حال ، نتيجه يکی است. افرادی که با ايمان و عمل
صالح از دنيا رجوع به خدا می نمايند ، در بهشت قرار گرفته و در زير سايه درختان سر
به هم آورنده آن می آرمند.
نهرهای جاری بهشت
: نهرهای جاری در اين بهشت ها ؛ همانا ، علوم و معرفتی است که موجب حيات قلب بوده
است ؛ چون ، مومنين با علم و معرفت و اقرار به وحدانيت خدا و صفات و اسماء ذات
مقدس او و اقرار به حقانيت امام و پيغمبر ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) قلب خود
را از اين علوم آبياری کرده اند ، در آنجا نيز ظهور اين علوم که
حيات قلب
است ، به صورت نهرهای آب که زنده کننده زمين خشک می باشد ، بروز و ظهور خواهند
نمود.
تمام
مومنينی که عمل صالح انجام دهند - که از جمله اقرار به امام وقت است - از اين
نهرها برخوردار خواهند بود ؛ بلکه می توان ميزان عمل صالح را از عمل غير صالح همان
امضا و عدم امضای امام دانست ؛ پس ، هر فعلی را که امام امر کند ؛
صالح
و هر عملی را که نهی کند ؛
غير صالح
خواهد بود ، به علت آنکه نظر امام و ديد امام ، نظر واقع بين و حقيقت بين است و
بنابراين ، تجاوز از کلام امام انحراف از متن واقع و حقيقت نفس الامر است.
نهرهای چهارگانه در بهشت
: «
مَثَلُ الجَنَّه التّی وُعِدَ
المتّقونَ فيها اَنهارٌ مِن ماءٍ غَيرِ آسِنٍ وَ اَنهارٌ مِن لََنٍ لَم يَتَغَيّر
طَعمُهُ وَ اَنهارٌ مِن خَمرٍ لَذَّه لِلشّاربينَ وَ اَنهارٌ مِن عَسَلٌ مُصَفّی
وَ فيها مِن کُلِّ الثَّمراتِ مِن رَبِّهِم کَمَن هُو خالِدٌ فی النّار و سُقُوا
مائاً حَميماً فَقَطَعَ اَمعائهُم : داستان بهشتی که به متقيان در دنيا وعده دادند
اين است که در آن باغِ بهشت ، نهرهايی از آب زلال گواراست و نهرهايی از شير ، بی
آنکه هرگز طعمش تغيير کند و نهرهايی از شراب که نوشندگان را به حد کمال لذت بخشد و
نهرهايی از عسل مصفّی و انواع ميوه ها بر آنان مهياست ( و فوق اينها ) مغفرت ( و
لطف ) پروردگار. آيا حال آنکه در اين بهشت ابد است ، مانند کسانی است که در آتش
مخلدند و آب جوشنده نوشند تا اندرون شان را پاره پاره گرداند؟!
» ( سوره محمد / آيه ۱۵ )
در اين آيه مبارکه چهار نهر را در بهشت ذکر می کند :
۱.نهرهای آب زلال
: نهرهايی است با آب زلال که بوی آن متعفن نشده است.
آب
در عالم طبيعت ، حيات موجودات است ؛ «