امام موسی بن جعفر ( عليه السلام ) فرمودند : « مکرر شنيدم از پدرم حضرت صادق ( عليه السلام ) که می فرمودند : " به درستی که عالِم آل محمد در صُلب توست و ای کاش من زنده بودم و او را ملاقات می کردم و به تحقيق که او همنام اميرالمؤمنين است. ( يعنی ؛ اسم مبارکش علی است. ) " »

        قلبِ انسان متذکّر ، چشم و گوش و ذائقه ای دارد که با آن هر چيز پوشيده از حس را می بيند و می شنود و می چشد و بر عکس ؛ قلبِ انسان فراموشکار نيز ، حواس خيالی دارد  که شيطان آنها را به استخدام خود در می آورد و در آنها تصرّف می کند و او به وسيله آنها می فهمد و حرکت می کند.

        امام رضا ( عليه السلام ) می فرمايند : « قلبها اقبال و ادبار و نشاط و سستی دارند ؛ هنگامی که قلبی نشاط و علاقه دارد ؛ بينا و فهيم است و هنگامی که بی علاقه و بی نشاط است ؛ خسته و کسل است ،  پس ؛ هنگام نشاط و علاقه آن را دريابيد و در زمان بی نشاطی و سستی آن را رها کنيد. »^۱

        افزون بر اين ، قلب از غيب و آنچه در باطن انسانها پنهان است ، آگاه می شود ؛ چنانکه حضرت رضا ( عليه السلام ) در پاسخ درخواست حسن بن جهم که گفت : « مرا از دعا فراموش نکنيد. » چنين فرمودند : « آيا تو می دانی که تو را فراموش می کنم؟ » حسن بن جهم گفت : « پيش خود فکر کردم و گفتم که حضرت برای شيعيان دعا می کنند و من از شيعيان ايشانم و پاسخ دادم که نه ، شما مرا فراموش نمی کنيد. » حضرت فرمودند : « از کجا می دانی؟ » گفتم : « من از شيعيان شما هستم و شما در حق شيعيانتان دعا می کنيد. » حضرت فرمودند : « آيا غير از اين چيزی می دانی؟ » گفتم : « نه. » حضرت فرمودند : « اگر می خواهی جايگاه خود را در پيشگاه ما بدانی ، به منزلت ما در نزد خود بنگر. »^۲

        راه وصول قلب به حق و مسير نزول حق بر قلب ، همان عبادت و استغفار است. چنانکه از اين فرمايش حضرت رضا ( عليه السلام ) به ابن اسباط چنين بر می آيد : « در غير وقت نماز واجب به مسجد بيا و دو رکعت نماز بگزار و صد مرتبه از خداوند طلب خير کن ، پس از آن ؛ بنگر که چه چيزی در قلب تو پديد می آيد ( خطور می کند ) و به همان عمل کن. » ^۳

         ظاهر روايت آن است که قلب پاک از غيب اطلاع دارد و آن همان خيری است که بعد از نماز در قلب انسان پديد می آيد و راه آگاهی يافتن از آن ؛ نماز و طلب خير از خداوند متعال است ، زيرا ؛  خير جز نزد  خداوند يافت  نمی شود ؛ چنانکه از حضرت سجاد ( عليه السلام ) در دعای ابوحمزه ثمالی نقل شده است.

        از  آنجا که خداوند سبحان ايمان آورندگان را بالا می برد و بر درجات مؤمنان عالم می افزايد ، پس ؛ هر که قلب خود را از آلودگی های رذايل پاک گرداند ، همانگونه که اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) به اين امر سفارش فرموده اند^۴  و به فضايل بيارايد ، او غيب را می بيند و با شهودی مصون از خطا آن را نظاره گر است ، به  گونه ای که  از هر  خدعه ای  پيراسته است  و  هر  که اين  حدّ نصاب  را به چنگ نياورد ، شهودش همراه با تصورات نفسانی بوده ، روايتی آميخته با تصورات شيطانی خواهد داشت.

۱. مسند الامام الرضا / جلد ۱ / کتاب الآداب و المواعظ / صفحه ۳۰۳ / حديث ۴۹

۲. همان / صفحه ۳۰۱ / حديث ۳۸

۳. مسند الامام الرضا / جلد ۲ / کتاب الصلاه / صفحه ۱۸۰ / حديث ۱۲۰

4. « قلب هايتان را از حسد پاک گردانيد ، زيرا ؛ حسد دلتنگی و افسردگی و بيماری است. » و همچنين فرموده اند : « قلب هايتان را از کينه پاک کنيد ، زيرا ؛ کينه بيماری است. » غرر الحکم و دررالکلم / فصل ۱ / حديث ۳۳ و ۳۴  

منبع :

قرآن حکيم از منظر امام رضا ( عليه السلام ) / نوشته آيت ا... جوادی آملی