|
بسمه تعالی
پرسش :
در مورد عالم ذر توضيح دهيد؟
پاسخ :
درباره وجود عالم ذر مباحث بسياری
نقل شده است که برخی آن را می پذيرند و برخی ديگر وجود آن را انکار می کنند.
مطابق احاديث منقول در اصول کافی جلد 3 ( کتاب کفر و ايمان ) خدای تعالی نظام
افراد بشر را پيش از خلقت آدم به صورت ذره و مورچه آفريد و به آنها شعور و ادراکی
در خور آن عالم و مناسب شأنشان عطا فرمود تا بتوانند آفريننده خود را بشناسند.
در
حديثی ديگر از امام باقر ( عليه السلام ) نقل شده است که چون خدای تعالی ذريّه
آدم را از پشتش خارج ساخت تا از آنها برای ربوبيّت خود و نبوت هر پيامبری پيمان
بگيرد ، نخستين کسی که درباره پيامبری اش از انبياء پيمان گرفته شد ؛ حضرت محمد
بن عبد ا... ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) بود ، پس ؛ خداوند به آدم ( عليه
السلام ) فرمود : « بنگر تا چه می بينی؟ » آدم به ذريّه خود که همچون موران بودند
نگريست و ديد که آسمان را پُر کرده اند. خداوند از ذريّه آدم ( عليه السلام )
پيمان گرفت تا او را عبادت کنند و چيزی را شريکش نسازند و به پيامبران ايمان
آورند و از آنها پيروی کنند.
در
حديثی ديگر است که خداوند خطاب به آدم ( عليه السلام ) می فرمايد : « تو را و
ذريّه ات را آفريدم ، بدون اينکه احتياجی به شما داشته باشم ؛ بلکه تو را و آنها
را آفريدم تا آزمايشتان کنم که کدامين شما در زندگی و پيش از مرگتان نيکوکردارتر
هستيد ، لذا ؛ برخی از ذريّه ( مورچگان ) بزرگتر و برخی کوچکترند ، برخی نور
زيادی دارند و برخی نور کمی دارند و برخی بدون نورند ؛ چرا که بايد در تمام حالات
امتحان شوند. اين اختلافات در نوع آفرينش به جهت آن است که خداوند در خوشی و
ناخوشی ، عافيت و گرفتاری و ... آنها را آزمايش نمايد.
بنابراين استدلال ، معتزله که گروه بزرگی از دانشمندان مسلمان هستند ، 12 اشکال
وارد کرده و پاسخ گرفته اند ، مرحوم علامه مجلسی ( ره ) نيز در جلد دوم مرآت
العقول ( صفحات 12 و 13 ) به دلايل شيخ مفيد و سيد مرتضی در اين باره اشاره می
فرمايد.
برخی دانشمندان مسلمان اهل ورع ؛ فقط ، به روايات ايمان می آورند و هيچ توجيه و
تأويلی در مورد آن ندارند و برخی ديگر ، اين روايات را حمل بر استعاره و تمثيل می
نمايند.
در
هر حال ؛ خداوند با خلقت عالم ذر ، قدرت و تدبير خود را نشان داده و بدين وسيله ،
مقدّرات ما را هم رقم زده است. در برخی کتب احاديث نيز ، به وجود اختيار و قدرت
انتخاب برای انسان در عالم ذر و در هنگامی که خداوند حيات دنيوی هر فرد را به او
نشان داده ، تأکيد شده است. بنابراين احاديث ؛ خداوند زندگی
هر انسانی را به او
نشان داده و از تمام جزئيات آگاهش نموده است ، سپس ؛ از او تعهد و اقرار گرفته که
آيا من پروردگار تو هستم؟ و او پاسخ داده : بلی! اگر ما اين احاديث را بپذيريم ،
بايد قبول کنيم که قبل از حياتِ جسم و خلقت آن ، دارای حيات در عالَم ذر بوده ايم
، سپس ؛ خداوند جسم ما را خلق کرده و همان روح را که در عالَم ذر قرار داده بود،
در قالب جسم کنونی نهاده است ، لذا ؛ ما در برخی اماکن و يا در ملاقات با برخی
افراد ، احساس می کنيم که اين فرد يا آن مکان را بارها ديده ايم ؛ در حالی که
ملاقات ما به زمان عالَم ذر بر می گردد.
آنچه در عالم ذر مهم است
، خلقت انسانها پيش از آفرينش جسم آنها و نشان دادن اصل توحيد و نبوت به ايشان
است. حتی ، اگر ما نشان دادن نحوه زندگی در دنيا را - به انسانها در عالم ذر -
نپذيريم و وجود اختيار و انتخاب را مورد ترديد قرار دهيم ؛ حتماً ، نشان دادن اصل
توحيد و نبوت به ذره ها ( ذريّه آدم ) حکمتی داشته است و
از خداوند انجام فعلی بدون علت و حکمت بعيد است.
بنابراين ؛ می توان حکمت آن را آگاهی دادن به انسان و قراردادن او در جريان
زندگی مادی دانست و از آنجا که برای اقرار گرفتن ، نياز به مقدماتی و توجيهاتی
است ، لذا ؛ هر انسانی بايد پس پذيرش اموری ، به آنها اقرار کند و توجيه شود ،
بنابراين ؛ خداوند حتماً انسانها را در جريان حيات مادی قرار داده است و لذت
پذيرش اصل توحيد و فوايد آن و پذيرش اصل نبوت و فوايدش را به ايشان يادآور شده
است ، سپس ؛ به ايشان فرموده است : « آيا اقرار می کنيد که من ربّ شما هستم؟ » و
ايشان پاسخ داده اند : « بلی. »
بنابراين ؛ اختيار و آزادی انسان در پذيرش سرنوشت خود و مقدراتش بسيار آشکار است.
ممکن نيست که خداوند بدون آگاهی دادن و هشدار دادن ، اقرار بگيرد و ممکن نيست که
انسان بدون آگاهی از چگونگی کار خلقت به آن اقرار کند.
عالم ذر ؛ اگرچه ، تعبّداً پذيرفته شود ، نشانه کمال ارزش گزاری خداوند به انسان
است تا او را از سرنوشت خود آگاه سازد و با او عهد و ميثاق ببندد.
|
