|
« وَ أتِمُّوا الحَجَّ وَ العُمرَهَ لِلّهِ فَإن اُحصِرتُم فَمَا أستَيسَرَ مِنَ ألهَدیِ وَ لا تَحلِقُوا رُؤُسَکُم حَتّیَ يَبلُغَ ألهَدیُ مَحلَّهُ ... : و همه اعمال حج و عمره را برای خدا به پايان برسانيد ؛ پس ، اگر ترس و منعی پيش آيد ، فرستادن قربانی را که کاری سهل است به جای آريد و سر متراشيد تا آنگاه که قربانی شما به محل ذبح رسد ... . » ( بقره / ۱۹۶ ) حج گزاران پس از رمی جمره عقبه و پيش از حلق و يا تقصير بايد در سرزمين منی' گوسفند ، گاو و يا شتر قربانی کنند. هر ساله خاطره توحيد و خدا دوستی ابراهيم و اسماعيل ( عليهما السلام ) در وادی منی' به دست حجاج تجديد می شود. اسماعيل ( عليه السلام ) برای ابراهيم ( عليه السلام ) تنها يک پسر برای پدر نبود ؛ پايان يک عمر انتظار بود ، نويدی عزيز و تنها پسر جوان يک پدر پير ، پسری که آمدنش را صد سال انتظار کشيده و هنگامی آمده بود که پدر انتظارش را نداشت. درست در زمانی که پسر در اوج برومندی و مهر پدر هر روز افزون تر از روز قبل بود ، ابراهيم ( عليه السلام ) برای اجرای امر الهی ، کارد را برگرفت و اسماعيلش را به قربانگاه برد. شيطان در سه نقطه مانع از قربانی کردن اسماعيل شد و هر بار به سنگ ايمان رانده گشت. خداوند در قرآن می فرمايد : « پس ، همين كه سر تسليم فرود آوردند و او را به پيشانی بر زمين خوابانيد ( در اين هنگام ) ندايش داديم که ای ابراهيم! به حق تصديق خواب نمودی ، ما به نيکوکاران اين چنين پاداش می دهيم.» ( صافات / ۱۰۳ _ ۱۰۵ ) اينک در منايی ، ابراهيمی و اسماعيلت را به قربانگاه آورده ای! راستی اسماعيل تو کيست؟ بدان! آنچه که تو را در راه ايمان ضعيف می کند ، آنچه تو را در رفتن به ماندن می خواند ، آنچه تو را در راه مسئـوليت به ترديد می افکند ، آنـچه تو را به خـود بسته و نگه داشته است ، آنچه دلبستگی اش نمی گذارد تا پيام حق را بشنوی و حقيقت را اعتراف کنی ، آنچه تو را به فرار از واقعيت می خواند ، آنچه تو را به توجيه و تأويل های مصلحت جويانه می کشاند ، آن را بايد ذبح کنی. امام سجاد ( عليه السلام ) از مردی که به مکه رفته بود و حج بجا آورده و برگشته بود - ضمن سؤالاتی در مورد توجه به مقاصد و اسرار حج - پرسيدند : « آيا به هنگام سر بريدن قربانی اين نيت را نمودی که با تمسک به حقيقت تقوا و ورع ، حلقوم طمع را قطع کنی؟ آيا توجه داشتی که با اين کار پيروی از سنت ابراهيم خليل ( عليه السلام ) می نمايی که فرزند دلبند خود را برای تقرب به درگاه معبود و جلب رضای محبوب به قربانگاه کشانيد؟ » از امام صادق ( عليه السلام ) منقول است که فرمودند : « موقع ذبح قربانی ، گلوی هوای نفس و طمع را قطع کن. » از اين بيانات و نظائر آن به دست می آيد که ذبح قربانی ، رمزی از تهذيب روح و تطهير قلب از رذائل اخلاقی است که مردان خدا و سالکان راه فضيلت و تقوا بعد از يک عمر مجاهده و جنگ با وساوس شيطان و هوسهای فتنه انگيز نفس اماره ، موفق به غلبه بر آن می شوند و نفس سرکش را از پا درآورده و همچون گوسفندی بر زمين افکنده و رگهای گردنش را می برند. ۱ علاوه بر اين ، قربانی رمز فداکاری و از خود گذشتگی و دادن جان در راه محبوب و نهايت تسليم در برابر معبود است ؛ آنچنان که ابراهيم خليل الرحمن ( عليه السلام ) اين کار را کرد . آری! عيد قربان در حقيقت ؛ روز پيروزی عقل و وحی بر هوی و هوس می باشد.
۱. حج برنامه تکامل / سید محمد ضیاء آبادی / صفحه ۳۳۴ و ۳۳۵ منابع : تحلیلی از مناسک حج / دکتر علی شریعتی حج / محسن قرائتی صهبای حج / آیت الله عبدالله جوادی آملی |
