ولادت با سعادت امام موسی کاظم ( عليه السّلام ) را تبريک و تهنيت عرض می نماييم.

        امام موسی بن جعفر ( عليه السّلام ) سُلاله خاندان نبوت و تولد يافته بيت شرف و بزرگی است. مادرش کنيزی به نام « حميده » که در اصل اندلسی و کنيه اش « لؤلؤه » بود.

        امام کاظم ( عليه السّلام ) به خاطر جلالت قدر و برجستگی صفات و کمالات ذاتی که داشتند ، به عبد صالح و به خاطر عبادتهای زياد و تهجد به زين المجتهدين و به سبب تحمل مشقت ها و صبر بر اذيت ها و فرو خوردن رنج و غضب و مقابله کردن با بديها به وسيله خوبيها به کاظم و به خاطر وجاهت و آبرومنديش نزد پروردگار و برآورده شدن حاجات مردم با توسل به ايشان به باب الحوائج ملقب گشتند. کنيه شريفشان ابوالحسن اول و ابوابراهيم بود.

        شيخ مفيد در کتاب الارشاد در اوصاف امام کاظم ( عليه السّلام ) اينگونه آورده است :

        « ابوالحسن  موسی  بن  جعفر  (  عليه السّلام  )  عابدترين  و  فقيه ترين  و سخاوتمندترين و با کرامت ترين  فرد  زمان خود بود. بيش از همه مردم صله رحم می فرمود. از حال نيازمندان مدينه تفقّد می نمود و شب هنگام زنبيل دِرهم و دينار و آرد و خرما را به دوش می کشيد و برای آنان می برد و آنها نمی دانستند از کجاست. »

        عصری که حضرت در آن می زيست عصری آکنده از جريانها و مکتبهای فلسفی و اعتقادی و اجتهادهای فقهی و مشربهای مختلف تفسيری و روايی بود. الحاد و زندقه در جامعه رسوخ کرده ، غلوّ رواج يافته بود.  فرقه های  متعدد  کلامی  که  افکار  و  انديشه های  مختلف  داشتند  به  فراوانی  يافت می شدند ، فقه به مذاهب متعددی تقسيم شده بود و علوم زيادی مانند ؛ منطق ، فلسفه ، کلام و دانش های مربوط به زبان در استنباط و استخراج احکام دينی دخالت يافته بود ؛ همانگونه که قياس و عمل به رأی به عنوان راههای استنباط احکام در دين راه يافته بودند.

         لذا   ؛   اين   مقطع   زمانی   ،   مقطعی   حساس  برای  بعد  عقيدتی  و  تشريعی  اسلام  به شمار می رفت. امام موسی بن جعفر ( عليه السّلام ) و شاگردان آنجناب به مقابله با الحاد و زندقه  پرداختند  تا  پايه های  توحيد  تثبيت  و  محورهای اساسی مسائل عقيدتی از آلايشها پيراسته گردد ،  همچنين ؛ فقه  را با  احاديث  و روايات  و تفسير  خود غنی ساختند و با اين شيوه پايه های اسلام را محکم کرده و اصول تفسير اسلامی را عمق بخشيدند.

        امام موسی بن جعفر ( عليه السّلام ) انديشه ها ، مفاهيم و قوانين اساسی برای تعيين مرزبندی معيارهای فقه و اجتهادِ تفکر را در نامه ای که به تقاضای خليفه عباسی - هارون الرشيد - نگاشتند ، تبيين ساختند. آن حضرت عقل را به عنوان يکی از راههای استدلال قياس ها بيان داشته و فرموده اند : « ... قياسی که عقلها درستی آن را درک کنند و به هيچ يک از خاصّه و عامّه نرسد که در آن شک کند و يا آن را مورد انکار قرار دهد ... . »

        امام موسی بن جعفر ( عليه السّلام ) وقتی عقل را وصف می نمايند و از ارزش و اهميت آن سخن می گويند ، از زبان قرآن سخن گفته و نظر اسلام را بيان می نمايند. وصيت آن بزرگوار خطاب به هشام بن حکم ( يکی از شاگردانشان ) از گرانقدرترين وصيتها و توصيفاتی است که پيرامون عقل و ارزش و مسئوليت آن بيان شده است.

در اينجا گزيده ای از اين وصيتنامه و انديشه گرانبها را بيان می داريم :

        حضرت امام موسی بن جعفر ( عليه السّلام ) می فرمايند :

« خدای تبارک و تعالی عاقلان و انديشمندان را در کتاب خويش چنين بشارت داده است : " مژده بده بندگانم را ، آنانکه سخنان را می شنوند و از نيکوترين آنها پيروی می کنند ، آنها کسانی هستند که خداوند هدايتشان نموده است و آنان خردمندانند. " ( سوره زمر / آيه ۱۷ )

ای هشام! خداوند عزّوجلّ به وسيله عقلها ، حجتها را بر مردم تمام کرده و با بيان روشن به آنها رسانيده و به کمک راهنمايان به سوی ربوبيّت خويش رهنمون گشته است.

ای هشام! هر چيز نشانه ای دارد و نشانه عاقل ؛ تفکر است و نشانه تفکر ؛ سکوت و هر چيزی مرکبی دارد و مرکب عاقل ؛ تواضع است و در جهالت تو همين بس که مرتکب شوی آنچه را که از آن نهی شده ای.

        امام علی بن حسين ( عليه السّلام ) فرموده اند : " همنشينی با صالحان ؛ موجب صلاح و نيکی است و ادبِ دانشمندان ؛ موجب فزونی در عقل می گردد و تبعيت از حاکمان عادل ؛ تمام عزّت است و بهره مندی از ثروت ؛ تمام مروّت و راهنمايی نمودن کسی که برای مشورت می آيد ؛ حقِّ نعمت را به جای آوردن است و دست از اذيت کشيدن ؛ نمايانگر کمالِ عقلاست که آسايش تن در دنيا و آخرت در آن نهفته است. " »