|
حقوق برادر « اِنّمَا المُؤمنُونَ اِخوَه فَأصلِحُوا بَينَ اَخَوَيکُم و اتَّقوا ا... لَعَلَّکُم تُرحَمُون : تنها مومنين برادر يکديگرند ؛ پس ، بين برادران خود اصلاح کنيد و از خدا پروا کنيد ، شايد مورد رحمتش قرار گيريد. » ( سوره حجرات / آيه ۱۰ ) بايد دانست که جمله « انَّما المُؤمِنون اِخوه » در آيه شريفه فوق ، قانونی را در بين مسلمانان مومن تشريع می کند و نسبتی را برقرار می سازد که قبلاً برقرار نبوده و آن نسبت برادری است که آثاری شرعی ، حقوقی و قانونی دارد. معنای اخوت ؛ هم می تواند طبيعی باشد و هم اعتباری. اخوتِ اعتباری در اسلام ، عبارت است از ؛ نسبتی که بين دو نفر برقرار است. امام صادق ( عليه السلام ) می فرمايند : « مومن برادر مومن است و به منزله چشم او و راهنمای اوست. هرگز به او خيانت نمی کند و ستم روا نمی دارد ، با او غش و تقلب نمی کند و هر وعده ای به او دهد ، تخلف نخواهد کرد. »۱ اميرالمومنين علی ( عليه السلام ) فرموده است : « برادران دو دسته اند ؛ برادران اطمينانی و واقعی و برادران ظاهری. اما ، برادران ثقه و مورد اطمينان همانند دست و بال و اهل و مال انسان می باشند ؛ پس ، هرگاه چنين برادر ثقه ای يافتی ، مالت را در راه او ببخش و با دست به او کمک نما و با هر که دوست است ، دوستی داشته باش و با هر کس دشمنی می ورزد ، دشمن باش و راز او را بپوشان و عيب او را مخفی کن و خوبی های او را آشکار کن و بدان آنها از کبريت احمر ناياب ترند. اما ، برادران ظاهری را ؛ پس ، از آنها بهره گير و استفاده بر. در اين راه با آنان قطع مراوده و دوستی نکن ؛ ولی ، بيشتر از اين ، از واقع و ضمير و باطن آنها توقع نداشته باش. در مقابل شيرينی گفتار و خوش برخوردی آنان ، خوش برخورد و شيرين سخن باش » و در ادامه می فرمايند : « روابط برادرانه ؛ با وجود انصاف و رفتار منصفانه قابل بقا و دوام است. » ۲ امام سجاد ( عليه السلام ) می فرمايند : « حق تعالی می آمرزد هر گناهی را که مومن مرتکب آن شده است و در آخرت از آن پاک می شود ، مگر دو گناه ؛ ترک تقيّه در مواقع تقيّه و ديگری ضايع ساختن حقوق برادران دينی. » ۳ امام سجاد ( عليه السلام ) در رساله حقوق درباره حق برادر چنين فرموده اند : « و اما ، حق برادرت اين است که بدانی او دست تو است که با آن کار می کنی و پشت و تکيه گاه تو است که به او پناه می بری و عزت توست که به او اعتماد می ورزی و قوت و نيروی توست که با آن يورش می بری. او را به عنوان سلاح در نافرمانی خدا به کار مگير و از او به شکل ابزاری برای ظلم به آفريدگان خدا سود مجوی و او را درباره خودش يار باش و عليه دشمنش کمک کار و فاصله ای برای رهانيدن او از تسلط شيطان باش و حق اندرز او را به جای آور و به او رو کن برای رضای خدا ، اگر منقاد پروردگارش شد و به خوبی پذيرای او گرديد که بسيار خوب وگرنه خدا نزد تو مقدم باشد و از او گرامی تر بدارش. » ۴
۱.
تفسير الميزان / جلد ۱۸ / علامه
طباطبايی / صفحه ۴۷۰ و ۴۷۲
۲. حقوق از ديدگاه
امام سجاد ( عليه السلام ) / قدرت ا... مشايخی / صفحه ۳۷۲
۳. منتهی الآمال /
شيخ عباس قمی / جلد دوم / صفحه ۲۳
۴. رساله حقوق امام
سجاد ( عليه السلام )
|
