قسمت نهم

عنوان : چگونگی حفظ چهارچوب در رفتار

خداوند به ما نعمت هايی داده اسـت. وقتی مطابـق ايـن چهارچوب از آن نعمت ها استفاده کنيم ، يعنی ؛ حق آنها را ادا کرده ايم و به خداوند نزديک شده ايم. اگر به قرب الهی برسيم و جزء اولئک المقربون شويم ، زمان جان دادن خداوند کمک می کند تا ما راحت جان بدهيم. همانطور که امام حسين ( عـليه السلام ) بر بالـين شهـدا حاضر می شوند يا حضرت زهرا ( سلام الله عيها ) تشريف می آورند و کمک به جان دادن ايشان می کنند ، ما را نيز در آغوش می کشند و بالا می برند.

انسانی که به چهارچوب فوق عمل نمايد ، خطا نمی کند. خداوند ما را آفريده تا اينگونه شويم تا قدسی شويم و در بالاترين جايگاه بهشت قرار بگيريم. ما بايد مانند فرشتگان باشيم ؛ نه اينکه مانند حيوانات زندگی کنيم. بعضی از ما انسانها از شيطان هم پست تر می شويم ؛ ولی ، آيا هدف خلقت ما اين است ؟! اين مطلب ضمن آيه ۹۹ سوره نحل اشاره شده است : « انه ليس له سلطان علی الذين امنوا و علی ربهم يتوکلون : همانا برای شيطان هيچ فرمانروايی و سلطه ای نيست بر [ وجود ] آنانکه ايمان آورده اند و بر پروردگارشان توکل می کنند. » خداوند به ما قدرت داده که بر تمام عالم ، حتی بر شيطان و ملائکه و جنيان مسلط شويم. مانند رسول خدا ( صلی الله عليه و آله و سلم ) که با جبرئيل امين همنشين می شوند و اين در حالی است که ما به دنبال امور دنيايی هستيم. در حقيقت ما بايد به کمال معنوی برسيم و به دنبال آن باشيم ؛ ولی ، به اشتباه دنبال کمال ظاهری و مادی می رويم و تمام تلاش خود را در جهت رفاه غير معنوی می کنيم ؛ ولی ، آيا رفاه مادی تا اين حد ارزشمند است که ما رفاه و کمال معنوی را رها کنيم و به دنبال آن برويم و به دنيا بپردازيم و حتی به خاطر آن گناه کنيم ؟

ما از همه مخلوقات برتريم و خداوند در سوره حجر آيات ۲۹ تا ۳۵ فرموده است : « فاذا سَوَّيتُه و نفخت فيه من روحی فقعوا له ساجدين. فسجد الملائکه کلّهم اجمعون : پس چون آن عنصر را معتدل بيارايم و در آن از روح خويش بدمم همه بر او سجده کنيد . همه فرشتگان عالم سجده کردند. » خداوند ما را بقدری بالا آفريده که پاکترين که پاک ترين مخلوقاتش که ملائکه اند بر ما سجده کرده اند ، يعنی ، ما بر آنها مسلّطيم و حتی شيطان را که با اين تسلط انسان بر خودش مخالفت کرد ، خداوند مؤاخذه کرد و از بهشت راند.

در ادامه اين آيات ، آمده است که : «  إلّا ابليس ، أبی أن يکون مع الساجدين. همه سجده کردند مگر ابليس که از سجده کنان نبود. »   سپس خداوند می فرمايد : « قال فاخرُج منها فَإنَّکَ رجيم : ای شيطان خارج شو از بهشت پس همانا تو رانده شده ای. » « و إنَّ عليک اللّعنه الی يوم الدّين : و همانا تا روز قيامت بر تو لعنت است. » اين آيات نشان می دهد که انسان بر شيطان هم برتری دارد و هم مرتبه تسلّط بر وی را داراست و حال آنکه با کمال تأسف انسانی را می بينيم که در طول زندگی مانند بهايم (حيوانات ) زندگی کرده و قوه عاقله اش رشد ننموده است. با اين وصف چنين انسانی با مرگ به چه عالمی ملحق می شود ؟ آيا به عالم ملائک مقرّب می رسد ؟ آيا به محضر حقتعالی می رسد ؟ يا اينکه غرق در عذابهای جهنمی می شود ؟

جهل با نادانی تفاوت دارد. نادانی يعنی ؛ ندانستن ، ولی جهل يعنی ؛ دانستن و عمل نکردن. انسان بايد از جهل و حيرت درآيد و به علم و معرفت برسد. انسان عالم قوايش را می شناسد و در مرحله عمل تمام قوايش را تحت کنترل عقل در می آورد. اما ، انسانی که در حيرت مانده است ، بلاتکليف است. مثل کسی است که برای اولين دفعه وارد خانه ای می شود و آنجا را نمی شناسد. انسانی که در حيرت است ، رذايل نفسانی اش را نمی شناسد ؛ فقط می داند که عيب دارد ، ولی نمی داند عيب او کجاست. انسانی که از حيرت بيرون می آيد ، به عيب خود واقف می شود و به معالجه می پردازد و اين از وظايف انسان است.

واقعاً مايه تأسف است که انسان يک عمر زندگی کند و سختی بکشد ؛ ولی ، بدون حصول علم به نفس از دنيا برود. خداوند در سوره بلد آيه۴ فرموده است : « لقد خلقنا الانسان فی کبد : هر آينه انسان را در رنج خلق کرديم. » انسان که در رنج و عذاب زندگی می کند ، حيف است که خود را نشناسد و به معالجه خود نپردازد و بميرد.

ما بايد تلاش کنيم که به معرفت الله برسيم و خداوند را بشناسيم. اميرالمؤمنين علی ( عليه السلام ) فرموده اند : « من عرف نفسه فقد عرف ربّه. » پس ، از مرز خود شناسی بايد بگذريم تا به خدا شناسی برسيم. ما بايد به وجود خودمان معرفت پيدا کنيم ، به اين اميد که بتوانيم به فرمايش حضرت اميرالمؤمنين علی (عليه السلام ) عمل کنيم و ايشان شب اول قبر شفاعت ما را بنمايند. مگر ممکن است انسان در اين راه سعی و تلاش کند و حضرات معصومين ( عليهم السلام ) در عالَم قبر به سراغش نيايند ؟

اما ، نکته مهم اين است که بايد ، هميشه اين راه را برويم. اگر روز عاشورا مراقب خود باشيم و فردای عاشورا خود را رها کنيم فايده ندارد. اگر از اين عاشورا تا عاشورای سال بعد تلاش کنيم که آدم ديگری بشويم و به سمت کمال معنوی حرکت کنيم ، می توانيم به کمک حضرات معصومين ( عليهم السلام ) در قبر اميد داشته باشيم.

ما بايد نگران برزخ خود باشيم و آن را با اعمالمان درست کنيم و گرچه به حضرات معصومين ( عليهم السلام ) اميدوار هستيم ؛ ولی ، بدانيم که برزخ را خودمان بايد بسازيم تا در قيامت به خاطر دو قـطره اشکی کـه خـالصانه برای امام حسين ( عليه السلام ) يا ديگر اهل بيت ( عليهم السلام ) ريخته ايم و يا تلاشی که در زندگی کرده ايم ، شفاعت شامل حال ما شود. در اين امر شک نکنيد و نگذاريد شـيطان وارد شود و روز قيامت دستتان خالی بماند ؛ اما ، شفاعت هم مرحله به مرحله است و بسته به اعمال ما متفاوت است.

در قيامت دسته ای از گروه اولئک المقربون وارد محشر می شوند که نور ايشان چشم اهل معصيت را کور می کند. روايت است که حضرت زهرا ( سلام الله عليها ) هم که وارد صحرای قيامت می شوند ، مانند نوری از مشرق وارد و از مغرب خارج می گردند. ايشان الگوی ما هستند و ما نيز بايد از ايشان دنباله روی کنيم. اگر جزء اولئک المقربون شويم ، در قيامت نور ما چشم ها را کور می کند و کسی غير از مقربون نمی تواند ما را مشاهده کند.

نکته قابل توجه اينکه گناهان با از بين بردن رذايل و مجاهده با نفس پاک می شوند ؛ البته ، انسانها در برزخ هم ترفيع درجه می گيرند ؛ مثلاً ، به طبقه دوم بهشت می روند و بعد به تدريج به طبقات بالاتر و به اولئک المقربون می توانند برسند ؛ ولی ، اگر در همين دنيا مجاهده کنيم ، هنگام مرگ به صورتی دست ما را می گيرند که دست غير ما را نمی گيرند.

اولئک المقربون در روز قيامت اصحاب الميمنه هستند و ما بايد قوای سه گانه را که متضاد عقل هستند تحت فرمان و کنترل قوه عاقله ببريم تا به عقل صد در صد برسيم ؛ وقتی به اين درجه رسيديم ؛ در حقيقت ، به حد ملائکه رسيده ايم ؛ _ زيرا ، آنان عقل محض هستند _ و ما در اين مرحله می توانيم با ملائکه ارتباط برقرار کنيم و بر آنها مسلط شويم. بعد از آن ، درجه به درجه بالا می رويم تا به ملائکه مقرب برسيم ان شاء ا... . پس ، انـسانی که بر رذايـل پـيروز شـود و راه نجـات را بپيمايد ، به حکمت می رسد.