آفتاب وجود هشتمين ستاره درخشان مهد امامت ، حضرت علی ابن موسی ( عليه السلام ) مشهور به رضا ، در روز جمعه يازدهم ذيقعده ۱۴۸ هجری قمری در شهر مدينه از افق ولايت پرتو افکن گرديد.

        امام رضا ( عليه السلام ) همانند پدران بزرگوار خود و جد گرامی اش – حضرت محمد ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) – علاوه بر فضائل متعالی اخلاقی و انسانی ، دارای مراتب و مدارج والای علمی بودند.

        امام هشتم ( عليه السلام ) در زمان حيات مبارک خويش با چهار تن از خلفای عباسی هم عصر بودند که آخرين آنها مأمون نام داشت.

        عصر مأمون عباسی به دليل علاقه وی به علم و دانش ، دوران حرکت فکری و ترقی علمی بود.

        دانشمندان بزرگ ملل مختلف از آن جهت که کشورشـان زير نفوذ و تسلط اسـلام درآمده بود به مرکز  خلافت  کوچ می کردند  و خليفه  مقدم همه  آنها را گرامی می داشت و آنان را بسيار احترام می کرد.

        با تشويق علماء ، کم کم مردم هم به سوی علم و دانش گرايش پيدا کردند و مجالس بحث و مذاکرات علمـی بسياری ، از طرف حکومـت تشکيل می شد و در رأس اين مجالـس شخصيت ممتـاز امـام رضا ( عليه السلام ) قرار داشت.

        در يکی از همين مجالس ، خليفه سی و سه هزار نفر از علمای اديان و مذاهب مختلف را از سرتاسر ممالک اسلامی دعوت کرد. يکی از افرادی که با امام ( عليه السلام ) در اين مجلس به مناظره پرداخت؛ عمران صابی ، بزرگ و رئيس مذهب ستاره پرستان ، بود. از جمله سوالات عمران از حضرت رضا ( عليه السلام ) اين بود : « آيا خدا در خلق است يا خلق در او ؟ »  ( يعنی ؛ خداوند در اجسام  و افراد اطراف  ما قرار دارد يا اينکه اجسام و افراد اطراف ما نشانه های خداوند هستند؟ ) امام ( عليه السلام ) فرمودند : « خدا بزرگ تر است از اين که درباره اش چنين گفته شود ؛ نه او در خلق است و نه خلق در او ،  ای عمران ! من سوالی می کنم که در آن جواب تو نهفته است . آيا آينه را ديده ای؟ تو در آينه هستی يا آينه در توست؟! حقيقت اين است که هيـچ يک از شما در ديـگری نيستـيد. ای عمران ! تو به چه وسيله خود را در آينه می بينی؟ » عمران پاسخ داد : « به واسطه آن نور و پرتوی که در ميان  من  و آينه است.» امام ( عليه السلام ) پرسيدند  : « آيا  آنچه که  در آينه  می بينی نورش بيشتر از واقعيت آن شیء در خارج است؟ » عمران گفت : « بلی. » امـام ( عليه السلام ) فـرمـودند : « بسيار خوب ! به ما هم نشان بده تا ما هم ببينيم آن نور اضافه کجاست ؟! » عمران حيران ماند و سر به زير انداخت و نتوانست پاسخی بدهد.

       امام رضا ( عليه السلام ) فـرمودند : « تو جواب نگفـتی ؛ ولی ، من آنچه حقيقت امر است برای تو می گويم. نور بی آنکه در تو و در آينه باشد حرکت می کند و راهنمايی می کند تو را به آينه و آينه را به تو و هر دو ( يعنی تو و آينه ) را به سوی خود. » ^۱

        در روايت فوق امام ( عليه السلام ) بحث تجلی خداوند بر مخلوقات خود را مطرح نموده و جهان را آينه تجلی ( ظهور ) خداوند بر مخلوقات انگاشته و می فرمايند که خداوند متعال نور محض است که تمامی موجودات را به سوی خود هدايت کرده ، در عين حال که او در چيزی نيست و چيزی هم در او نيست؛ بلکه به واسطه وجود او تمامی موجودات حقيقتشان ظاهر می شود و وجودشان معنا پيدا می کند.

        مسئوليت سنگين امام ( عليه السلام ) اين بود که در مناظرات و احتجاجات می بايد به تمامی مسائل علمی که تحليل نشده بود پاسخ می گفت و در حقيقت ، با اين عمل قدرت علمی خود را اثبات می کرد و مقام امامت را از راه علم به جهانيان نشان می داد. سوالات و مسائل علمی در عصر امام رضا ( عليه السـلام ) بر اسـاس طب ، علـوم طبيعی ، رياضيـات ، فلکيـات ، فلسـفه الهی ، توحيد و کلام مطـرح می شد و با توجه به کمبود اطلاعات مردم در آن زمان ، پاسخ آنها بسيار مشکل و حساس بود ؛ اما ، امام ( عليه السلام ) با قدرت علمی بی نظير و الهی خويش به تمام مشکلات و مسائل پاسخهای قانع کننده و کافی می دادند به نحوی که بزرگتـرين عالمـان دنيای آن روز اعتـراف می کردند که حضرت رضا ( عليه السلام ) بزرگترين قهرمان علمی جهان است و هيچ بشری قادر به مبارزه علمی با ايشان نيست.

        به اميد آنکه در عرصه علم و دانش کوشا ، پويا و تلاشگر باشيم و به علم در جهت شکوفايی اهداف انسانی عمل نماييم.

۱. عیون اخبار الرضا، از صفحه ۸۷ الی ۱۰۰