ولادت با سعادت امام محمّد باقر ( عليه السّلام ) را تبريک و تهنيت عرض می نماييم.

        ولادت با سعادت حضرت امام باقر ( عليه السّلام ) روز دوشنبه سوّم صفر يا غُرّه ( اوّل ) رجب سال  پنجاه و هفت هـ. ق.  در  مدينه  واقع شده است.  آن حضرت  در واقعه  کربلا  حضور  داشتند  و در آن وقت چهار سال از سن مبارکشان گذشته بود. ^۱

اسم شريف آن حضرت محمّد و کنيه آن جناب ابوجعفر و القاب ايشان ؛ باقر ، شاکر و هادی است و مشهورترين لقب ايشان ؛ باقر و اين لقبی است که حضرت رسالت ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) آن جناب را به آن مُلَقّب فرموده بودند ؛ چنانکه به روايت سفينه ، از جابر بن عبدا... منقول است که حضرت رسول ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) به من فرمودند :

        « ای جابر! اميد است که تو در دنيا بمانی تا ملاقات کنی فرزندی از فرزندان من که از اولاد حسين  خواهد  بود  که او را محمّد نامند. او می شکافد علم دين را شکافتنی! پس ؛ هرگاه او را ملاقات کردی ، سلام مرا به او برسان. » ^۲

        شيخ کشیّ از  محمّد  بن  مسلم  روايت کرده است که گفت : « در هر امر مشکلی که  بر من رو می کرد ، از حضرت امام محمّد باقر ( عليه السّلام ) سؤال می کردم تا آنکه سی هزار حديث از آن حضرت سؤال کردم ، چنانکه از پدرش حضرت امام صادق ( عليه السّلام ) شانزده هزار حديث. » ^۳

        در اين مجال ، ما نيز ، از اين دريای بيکران چند قطره ای بر می گيريم :

        حديث اوّل : حضرت امام محمّد باقر ( عليه السّلام ) فرموده اند : « ما شيبَ شَیءٌ بِشیءٍ اَحسَنُ مِن حِلمٍ بِعِلمٍ : آميخته نشده است هيچ چيزی به چيزی که بهتر باشد از آميختن حِلم به علم.» ^۴

        صاحب کتاب معراج السّعاده درباره حِلم می فرمايد :

« بدانکه ضد صفت غضب حِلم است که عبارتست از ؛ اطمينان نفس به نحوی که قوّه غضب به آسانی او را حرکت ندهد و مَکّاره روزگار او را به زودی مُضطرب نگرداند. » ^۵

و همچنين ؛ در جای ديگری می فرمايد :

« صفت حِلم اشرف کمالات نفسانيّه است ، بعد از صفت علم ؛ بلکه علم را بدون حِلم نفعی و اثری و شجره دانايی را بی باغبانی  بُردباری  ثمری  نيست  و  از  اين  جهت  است  که  هر  وقت  مدح  علم می شود ، حِلم  نيز  با  او  ذکر  می گردد و حضرت رسول ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) فرموده اند : " خداوندا! مرا به سبب علم بی نياز کن و به صفت حِلم زينتم ده. " » ^۶

        حديث دوّم : امام باقر ( عليه السّلام ) فرموده اند : « ثَلاثَه مِن مَکارِمِ الدّنيا و الآخِرَه ؛ اَن تَعفُوَ عَمَّن ظَلَمَکَ وَ تَصِلَ مَن قَطَعَکَ وَ تَحلُمَ اِذا جُهِلَ عَلَيکَ : سه کردار است که از مکارم دنيا و آخرت است ؛ يکی آنکه عفو کنی از کسی که بر تو ستم کرده ، ديگر آنکه صِله و پيوند کنی با کسی که قطع رحم تو کرده و سوّم آنکه حِلم کنی هرگاه از روی جهل و نادانی با تو رفتار شود. » ^۷

        در اينجا بهتر است به تعدادی از احاديثی که از ذوات مقدّس معصومين در باب حِلم وارد شده ، اشاره نماييم تا اهميّت اين فضيلت اخلاقی بهتر معلوم شود :

        از حضرت رسول ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) مرويست : « طلب کنيد مرتبه بلند را نزد خدا. » عرض کردند : « به چه چيز حاصل می شود؟ »  فرمودند : « هر که دوستی تو با او قطع شود ، تو با او پيوند کن. هر که از نيکی خود تورا محروم می سازد ، تو با او نيکی و احسان کن و هر که به نادانی با رفتار کند ، تو حلم بورز. »

        همچنين ؛ فرموده اند : « بنده مسلم به واسطه حِلم به مرتبه کسی می رسد که روزها روزه گيرد و  شبها را  به عبادت به سر برد. » و فرمودند : « خدا دوست دارد بنده حليم را و دشمن دارد فحش گوی بی مبالات  را. »  و  نيز  ،  فرموده اند  :  «  سه  چيز  است که هر که يکی از آنها را نداشته باشد ، هيچ عملی او را فايده نمی بخشد : اوّل ؛ تقوايی که او را از معاصی باز دارد. دوّم ؛ حِلمی که به آن زبان سُفَها را از او کوتاه کند. سوّم ؛ خُلق نيکی که در ميان مردم زندگانی کند. »

        از جدّ مبارک امام محمّد باقر ( عليه السّلام ) - حضرت رسول  اکرم  ( صلّی ا... عليه و آله و سلّم ) - نقل است که فرموده اند : « وقتی خلايق در روز قيامت جمع شوند ، منادی ندا کند که کجايند اهل فضل؟ پس طايفه ای برخيزند و به شتاب به جانب بهشت خرامند. ملائکه با ايشان برخورد کنند و گويند چرا به شتاب به جانب بهشت روانه ايد؟ گويند ما اهل فضل هستيم. ملائکه پرسند : چه فضل و مزيّتی از برای شما بود؟ گويند : هر وقت ظلمی به ما می  رسيد ؛ صبر می کرديم و کسی که به ما بدی می کرد ؛ از او عفو می کرديم و کسی که به ما نادانی  می کرد  ؛  حِلم می نموديم. ملائکه گويند : بلی اهل فضل هستيد ، داخل بهشت شويد. »

        از حضرت امير المؤمنين علی ( عليه السّلام ) روايت شده که فرمودند : « خير و خوبی اين نيست که مال و اولاد کسی زياد شود ؛ بلکه آن است که عمل او بسيار و حِلم او عظيم گردد. »

        امام  جعفر  صادق  ( عليه السّلام )  درباره  حِلم  می فرمايند  :  «  چون ميان دو نفر نزاعی واقع شود ، ملائکه نازل شوند و به هر کدام که بی خردی و سِفاهت می کند می گويند : " گفتی و گفتی  و  خود  سزاواری  به  آنچه  گفتی و جزای آن به تو  خواهد  رسيد " و  به  آن يک  که  حِلم  ورزيد می گويند  :  "  حِلم  ورزيدی  و  صبر  کردی  زود  باشد  که  خدا  بيامرزد  ،  اگر  حِلم  خود  را  به انجام رسانی." » ^۸

۱.  کُلّيّات مُنتهی الآمال / جلد ۲ / صفحات ۱۳۱-۱۶۱