ميلاد با سعادت امام موسی کاظم ( عليه السلام ) مبارک باد.

آداب انفاق در راه خدا

        امام موسی کاظم ( عليه السلام ) در روز يکشنبه ، هفتم ماه صفر سال ۱۲۸ هجری قمری در ابواء - منزلی مابين مکه و مدينه - متولد شدند. نام شريف آن حضرت موسی و القاب ايشان ؛ صابر ، صالح ، امين و لقب مشهورشان کاظم - فرو برنده خشم - می باشد. ابن اثير که از متعصبان اهل سنت است می گويد : « آن حضرت را کاظم لقب دادند ؛ به جهت آنکه احسان می کرد با هر کس که با او بدی می کرد. » ^۱

        امام  موسی  کاظم ( عليه السلام ) می فرمايند : « حضرت حق فرموده است : " من غنی و بی نياز نکردم غنی را به خاطر کرامتش نزد خود و فقير را فقير نکردم به خاطر پستی و  خواريش ؛  بلکه  اين امتحانی است  برای  اغنياء  و  اگر  فقراء  نبودند  ،  اغنياء  مستحق  و  سزاوار  بهشت  نمی شدند. " »^۲   

        مال و ثروت در منطق اسلام به خودی خود ، نه خوب است و نه بد ، اما ؛ چون در رابطه با هدف و چگونگی کسب و مصرف قرار گيرد ، گاهی خوب می شود و گاهی بد. با نظری دقيق تر ؛ می توان گفت که در تمام اين رابطه ها باز هم مدح و ذمّ در حقيقت متوجه مال و ثروت نيست ؛ بلکه متوجه انسان است که چگونه با اين ثروت برخورد می کند ^۳ ، لذا ؛ کسی که در راه خدا انفاق می کند بايد بداند :

        ۱. زمانی  که در  دل نيّت  کند و قصد انفاق نمايد ، شيطان از او غافل شده و مَلکی به او نظر می افکند تا به زودی نيّت خود را ادا کند.

        ۲. زمانی که به احتياج کسی گمان بُرد و يا از آن مطلع شد ، قبل از بيان کردن نياز ، به او انفاق کند و آبروی او را حفظ نمايد و نگذارد که مضطر به بيان اين درخواست گردد ، زيرا ؛ انفاق بعد از درخواست ، به قيمت آبرويی است که از او ريخته شده است و انفاق تامّ و کاملی نخواهد بود.

        ۳. خمس و زکات و ساير واجبات ماليه خود را آشکارا بدهد که افضل است از پنهان دادن آن ، البته ؛ بايد توجه داشت که نيّت خود را تنها برای رضای خدا خالص گرداند.

        ۴. از منّت نهادن بر درخواست کننده پرهيز کند و عطا و انفاق خود را از صفحه خاطرش محو کند تا در دفتر حسناتش ثبت گردد ، در غير اين صورت ؛ بخشش و عطای او باطل خواهد ماند ؛ همچنانکه خداوند می فرمايد : « يا ايّها الذّين امنوا لا تبطلوا صَدقاتکُم بالمَنِّ و الاذی : ای مومنان! صدقات خود را به منّت نهادن و آزار دادن باطل مسازيد. » ( سوره بقره / آيه ۲۶۴ )

        علائم و نشانه های منّت نهادن آن است که عطا و بخشش خود را نزد مردم بيان کند و از آن فقير توقع احترام و تعظيم داشته باشد و اگر خلاف ادبی از آن فقير ديد به او روی ترش کند و او را سرزنش نمايد و از همنشينی با او دوری کند. اما ؛ علاج خلاصی از اين حالت ؛ اينکه بداند آن فقير موجب رستگاری او خواهد شد و بداند که طبق روايات ؛ دست فقير در گرفتن صدقه ، نايب دست خداست.

        ۵. در وقت انفاق برای فقير تواضع و فروتنی نمايد.

        ۶. آنچه را که عطا می کند به گونه ای دهد که باعث خواری و شرمساری او نگردد ، مثلاً ؛ صدقه را به عنوان هديه بدهد و يا حتی ، برای ايشان ارسال نمايد.

        ۷. آنچه را که در راه خدا انفاق می کند ، عظيم نداند و خدا را از خود راضی نپندارد.

        ۸. از بهترين اموال و پاک ترين آنها در راه خدا انفاق کند ، زيرا ؛ خدا پاک است و غير پاک را قبول نمی کند و دادن چيز پست در راه خدا خلاف ادب است.

        ۹. اگر می تواند و قدرتش را دارد ، به فقير آن اندازه بدهد که رفع فقر او شود تا غنی گردد.

        ۱۰. بعد از دادن صدقه ، دست خود را ببوسد ، زيرا ؛ به دستی رسيده است که نايب دست خداست.

        ۱۱. زمانی که به فقير چيزی داد ، از او التماس دعا خواهد ، زيرا ؛ دعای فقير در حق او مستجاب می شود ؛ همچنانکه امام زين العابدين ( عليه السلام ) به خادم خود می فرمودند : « چون به سائل چيزی دهی ، بگو دعا کند. »

        ۱۲. بهتر است به ترتيب و تقدّم بعضی فقرا دقت کند و کسانی که ثواب عطا به آنان بيشتر است را مقدّم دارد و مقدّم ترين فقرا ، فقرای اقارب و خويشان هستند که انفاق به ايشان صله رحم است.

آدابی که فقير نيز بايد به آن توجه کند :

        ۱. اسراف در آنچه که گرفت نکند و در غير از ضرورت ، آن را خرج ننمايد.

        ۲. خدا را شکر کند و در حق عطا کننده دعای خير نمايد و حفظ ادب کند.

        ۳. آنچه را که به او می دهند ، حقير نشمارد و عطا کننده را مذمت نکند ؛ حتی ، اگر به چيزی عطا نکرد ، بد او را نگويد و او را ملامت ننمايد.

        ۴. از مال حرام و شبهناک اجتناب نمايد.

        ۵. زيادتر از قدر ضرورت و احتياج قبول نکند.

        ۶. با صدای بلند و آشکارا درخواست نکند تا باعث خجالت کسی شود که استطاعت کمک کردن به او را ندارد. ^۴   

        در قرآن کريم آمده است : « ای اهل ايمان! از آنچه که روزی کرديم انفاق کنيد ؛ پيش از آنکه بيايد روزی که نه کسی برای آسايش خود چيزی تواند خريد و نه دوستی و شفاعتی به کار آيد. » ( سوره بقره / آيه ۲۵۴ ) « ای اهل ايمان! انفاق کنيد از بهترين آنچه که اندوخته ايد ( به کسب و تجارت ) و از آنچه برای شما از زمين می رويانيم و بدها را برای انفاق معين نکنيد. » ( سوره بقره / آيه ۲۶۷ ) « و از آنچه روزی شما کرديم ، در راه خدا انفاق کنيد ؛ پيش از آنکه مرگ بر يکی از شما فرا رسد ، در آن حال به حسرت بگويد : " پروردگارا اجل مرا اندکی تأخير انداز تا صدقه و احسان بسيار کنم و از نکوکاران شوم. " » ( سوره منافقين / آيه ۱۰ ) « پس تا می توانيد خدا ترس و پرهيزکار باشيد و سخن حق را بشنويد و اطاعت کنيد و از مال خود برای ذخيره آخرت خويش به فقيران انفاق کنيد. »  ( سوره تغابن / آيه ۱۶ )