شهادت امام حسن عسکری ( عليه السلام ) بر تمامی مردم جهان تسليت باد.

        يازدهمين کوکب درخشنده امامت در افق آسمان ولايت ، در مدينه طالع شد و در سامرا افول کرد و با عمر کوتاه خويش صفحات روشنی از زندگيشان باقی گذاشتند که مآثر ^۱ بلند و دامنه دارش تا ابد باقی است.

        اسم شريف  آن بزرگوار  حسن ، کنيه شان ابومحمد القابشان ؛ زکی ، الصامت ، الهادی ، الرفيق ، النقی و العسکری است.

        بيست و هشت سال زندگی چون گل کوتاه امام عسکری همواره تحت نظر و مراقبت خلفای عباسی بود و از آنجايی که در زمان متوکل سامرا مرکز خلافت شد ، امام عسکری ( عليه السلام ) را از مدينه به سامرا منتقل کرده و در ميان قشون نظامی منزل دادند تا مراقب ايشان باشند و از اين جهت ايشان را عسکری می گويند.

        آن حضرت روز جمعه ، هشتم ماه ربيع الاول سال 260 هجری ، هنگام نماز صبح ، به فرمان معتمد عباسی با زهر به شهادت رسيدند.

        امام يازدهم ( عليه السلام ) در زمان امامتشان تعليمات عاليه ای از قرآن و دين اسلام ارائه دادند که سبب تجديد عظمت اسلام و نيروی آن گرديد. در اواسط قرن سوم هجرت که اين جنبش علمی پيدا شد ، فلاسفه بزرگی مانند ، اسحق کندی و ابونصر فارابی می زيستند و از برکت وجود امام ( عليه السلام ) بهره مند می شدند. اين حرکت علمی در فقه و اصول دين يک نهضت نوينی به وجود آورد که ملت اسلام را از آن خواب ناگهانی بيدار کرد و دوره علمی عصر مأمون و هارون تا دوره تعليمات اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) را به ياد مردم آورد و علت نزول قرآن و ارسال رسل و انزال کتب را به مردم فهمانيد و در احتجاجات علمی با علماء و فلاسفه و نيز علمای يهود و نصاری حقايق بسياری را روشن و آشکار ساخت.

        امام حسن عسکری ( عليه السلام ) فرموده اند : « تواضع نعمتی است که مورد رشک قرار نمی گيرد. » ^۲ تواضع عبارت است از ؛ شکسته نفسی که نمی گذارد انسان خود را برتر از ديگران ببيند و لازمه آن ؛ کردار و گفتاری است که دلالت بر تعظيم ديگران را و اکرام آنها کند.

        هر کس برای خدا تواضع و فروتنی کند ، خداوند او را بر بندگانش شرف و بزرگی می دهد. اهل تواضع سيمايی دارند که ملائکه آسمانها و آگاهان اهل زمين آنها را می شناسند و خداوند عبادتی را قبول می کند که در آن تواضع باشد. در تواضع ، حقيقتی نهفته است که فقط بندگان مقرّب خداوند آن را ادراک می کنند.

       خدای تعالی می فرمايند : « و اخفض جناحک لمن اتبعک من المومنين : پر و بال مرحمت خود را بر تمام پيروانت به تواضع بگستران. » ( سوره شعراء / آيه ۲۱۵ )

        تواضع کشتزاری است که در آن درخت خضوع ، خشوع ، ترس و شرم می رويد و بلاشک همه آنها از آن کشتزارند و ارجمندی حقيقی ويژه انسانی است که برای خدا تواضع کند.

        در نماز اسراری فراوان نهفته است و به خاطر همين اسرار عمود دين ناميده شده است. از جمله اسرار آن ؛ تواضع است که با قيام و رکوع و سجود تجلی پيدا می کند ؛ زيرا ، اعراب از خم شدن اباء داشتند و چه بسا کسی تازيانه از دستش می افتاد و برای برداشتنش خم نمی شد و يا بند کفشش باز می شد ؛ ولی ، برای بستن آن سر خم نمی کرد. به همين خاطر خدای تعالی آنها را مأمور به سجود و رکوع کرد.

        ملاکها و معيارهای تشخيص تکبر و تواضع در نفس

        ۱- اگر با يکی از همرديفان خود در مساله ای بحث می کنيم ، در اينجا لحظه آزمايش وقتی است که حق بر زبان طرف مقابل جاری می شود ، در اين هنگام ؛ اگر قبول و اعتراف به حق و تشکر از آن شخص برای انسان مشکل باشد ، نوعی کبر و خود برتربينی در او نهفته است ؛ پس ، بايد تقوا پيشه کرده ، با علم به خباثت درون و خطر عاقبت و عمل ، با مکلف کردن نفس به کارهايی چون ؛ اعتراف به  حق ، زبان  گشودن  به ستايش و ثناء ، اقرار به عجز خود و تشکر از آن فرد به خاطر استفاده ای که از او کرده ايم و کارهايی از اين قبيل که برای نفس مشکل و سنگين است ، به علاجش همت گمارد.

        ۲- دوستان  و همرديفان را در مجالس و محافل بر خود مقدم کنيم و خود پايين تر از آنان بنشينيم ، اگر اين کار برايمان مشکل بود ، تکبر داريم ؛ لذا ، بايد خود را به همان کارها مکلف کنيم تا به تدريج آسان شود.

        ۳- دعوت فقرا را اجابت کردن و برای رفع حاجات دوستان و نزديکان به بازار رفتن ؛ اگر اين کار سنگين بود ، بداند که متکبر است.

        ۴- مايحتاج خود و خانواده اش را با دست خويش از بازار به خانه حمل کند ؛ اگر نفسش از اين کار ابا داشت ، به کبر و ريا دچار است.

        ۵- از پوشيدن لباسهای کهنه اباء نداشته باشد ؛ امتناع از کهنه پوشی در ملاء عام ريا و در خلوت کبر است.

        برای به دست آوردن صفت تواضع انسان  بايد از دو راه علمی و عملی تلاش کند. راه علمی بدين صورت است که انسان تفکر کند تا دلش بيدار شود ، يعنی ؛ بينديشد که در ابتدا نطفه ای بوده ناچيز و در انتها تبديل به جسمی می شود که مردم از بوی گند و متعفنش اذيت می شوند و از صورت و هيئت او می گريزند.

        هر کس علمش بيشتر و روحش بزرگتر  و صدرش  مُنشرح تر  باشد ، متواضع تر است. رسول خدا ( صلی ا... عليه و آله و سلم ) تواضعشان با بندگان خدا از همه کس بيشتر بود و کراهت داشتند که  اصحاب  برای  احترام  به  ايشان  بپا خيزند. آن حضرت  وقتی  وارد  مجلس  می شدند ، پايين  می نشستند. به فقرا با دو دست خودشان عطا می فرمودند و در سيره آن سرور است که با اهل خانه خود در کارهای منزل مشارکت می کردند ؛ به دست مبارکشان گوسفندان را می دوشيدند و جامه و کفش خود را می دوختند و با خادم خود گندم و جو آسياب می کردند و خمير می نمودند و مجالست با فقرا و مساکين می کردند و با آنان هم غذا می شدند. پس ، تواضع فرزند علم و معرفت و از صفات انبياء الهی است که همگی به آن متصف بودند.

        اما ، علاج عملی که با مواظبت بر عمل به دست می آيد ؛ برای به دست آوردن تواضع ، بايد بر نفس اماره و شيطان غلبه کرد و راه نجات ، بر خلاف ميل نفسانی رفتار کردن است. اگر نفس از تو تمنا  کرد که صدر  مجلس را انتخاب کنی ، تو بر خلاف آن رفتار کن و اگر از مجالست با فقرا گريزان است ، تو با مساکين و فقرا هم غذا شو و بدان که هر کس برای خدا فروتنی کند ، خدای متعال مرتبه او را بلند می گرداند.

        پس ، بايد وارد مجاهده با نفس با قصد خالص شد ، آن وقت است که نفس اصلاح می شود. پاک شدن و اصلاح نفس در اين عالم سهل و آسان است ؛ اما ، در آخرت اصلاح آن طول می کشد ؛ پس  تا عمر و  جوانی باقی  است ،  انسان  بايد  در صدد  علاج  رذايل خود برآيد ؛ چرا که هيچ تجهيزی ^۳در سفر آخرت برای او مفيد نيست ، جز کمالات نفسانيه و تقوای قلب و اعمال صالحه و صفای باطن.

منابع :

۱- چهاده معصوم ، حسين عماد زاده

۲- امام حسن عسکری ( عليه السلام ) ، سيد کاظم ارفع

۳- کتاب اخلاق ، سيد عبد ا... مبشر

۴- چهل حديث امام (ره) ، امام خمينی (قدس سره )